«Να ξέρεις όμως αυτό: ότι στις τελευταίες ημέρες θα έρθουν δύσκολοι καιροί.»
Β' Τιμόθεο 3:1
Λες στο παιδί σου να σεβαστεί τον δάσκαλο, και την επόμενη μέρα βλέπει στην οθόνη έναν ήρωα που κοροϊδεύει κάθε αρχή και τον χειροκροτούν γι' αυτό. Του ζητάς να ακούσει, ωστόσο ο κόσμος γύρω του ψιθυρίζει ότι το να ακούς είναι αδυναμία. Αν νιώθεις ότι παλεύεις μόνος σου, πράγματι δεν φαντάζεσαι. Η διδασκαλία υπακοής σήμερα είναι δυσκολότερη από κάθε άλλη εποχή, επειδή ολόκληρη η κουλτούρα γύρω από το παιδί σου δουλεύει για το αντίθετο αποτέλεσμα.
Δεν το λέμε για να σε τρομάξουμε. Αντίθετα, το λέμε για να καταλάβεις ότι αυτό που βιώνεις δεν φταις εσύ που το προκάλεσες. Ωστόσο η αλήθεια παραμένει σκληρή: ζούμε σε μια κοινωνία που, όπως παρατηρεί ο γνωστός ποιμένας Τζον ΜακΆρθουρ, έχει σχεδόν αποφασίσει να μάθει στα παιδιά πώς να επαναστατούν ενάντια σε κάθε εξουσία. Επομένως, μέσα σ' αυτό το χάος, εσύ έχεις και την εντολή και τη δύναμη να χτίσεις κάτι διαφορετικό.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε μαζί γιατί ο κόσμος υμνεί την ανταρσία, γιατί η Γραφή δίνει στην υπακοή τόση βαρύτητα, και πώς μπορείς πρακτικά να αντισταθείς στην επιρροή της κοινωνίας. Συγκεκριμένα, θα ξεκινήσουμε από εκεί που έχεις τον μεγαλύτερο έλεγχο: το ίδιο σου το σπίτι.
Ζεις σ' έναν κόσμο που υμνεί την ανταρσία
Ας ονομάσουμε πρώτα το πρόβλημα, γιατί όταν το δεις καθαρά παύεις να κατηγορείς τον εαυτό σου. Ο κόσμος στον οποίο μεγαλώνεις σήμερα το παιδί σου δεν είναι ουδέτερος. Αντίθετα, είναι στην ουσία εχθρικός απέναντι στη βιβλική αλήθεια. Πράγματι, από κάθε οθόνη η εξουσία παρουσιάζεται ως κάτι κακό και η ανυπακοή ως αρετή. Έτσι ο σεβασμός στην εξουσία αντιμετωπίζεται σαν αστείο μιας περασμένης εποχής.
Σκέψου μόνο πόσες ώρες περνά ένα παιδί μπροστά σε μια οθόνη μέχρι να μεγαλώσει. Δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος αυτού που βλέπει δοξάζει τη ρήξη, την αυθάδεια, την περιφρόνηση προς γονείς και δασκάλους. Σιγά σιγά, χωρίς να το πάρει κανείς είδηση, η φυσική αγάπη και ο σεβασμός που θα έπρεπε να έχει ένα παιδί διαβρώνονται. Συνεπώς αυτό που μοιάζει με αθώα ψυχαγωγία είναι μια συστηματική επίθεση στη γονική εξουσία.
Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι η Γραφή το είχε προβλέψει. Πράγματι, ο απόστολος Παύλος προειδοποίησε τον Τιμόθεο ότι στις τελευταίες ημέρες θα έρθουν δύσκολοι καιροί (Β' Τιμόθεο 3:1). Επιπλέον, μέσα στον κατάλογο των σημείων βάζει ρητά την απείθεια προς τους γονείς δίπλα στην αχαριστία και τον εγωισμό (Β' Τιμόθεο 3:2). Με άλλα λόγια, η ανταρσία των εφήβων που σε ανησυχεί δεν είναι κάτι τυχαίο. Αντίθετα, είναι ο καρπός μιας κοινωνίας που στηρίζει και δοξάζει την επανάσταση.
Γιατί η διδασκαλία υπακοής δεν είναι προαιρετική
Μπροστά σ' αυτή την πίεση, ίσως μπεις στον πειρασμό να τα παρατήσεις και να πεις «έτσι είναι τα παιδιά σήμερα». Ωστόσο εδώ η Γραφή στέκεται ξεκάθαρη και δεν αφήνει περιθώριο. Η εντολή να τιμά το παιδί τον πατέρα και τη μητέρα του είναι η πρώτη εντολή με υπόσχεση (Έξοδος 20:12), και ο απόστολος Παύλος τη μεταφέρει αυτούσια στους χριστιανούς γονείς. Επομένως δεν είναι μια απλή συμβουλή καλής ανατροφής. Αντίθετα, είναι θεμέλιο του ηθικού νόμου του Θεού.
Πρόσεξε πώς ξεκινά ο Παύλος τις οδηγίες προς την οικογένεια. Συγκεκριμένα, απευθύνεται κατευθείαν στα παιδιά και τους λέει να υπακούουν στους γονείς τους εν Κυρίω, γιατί αυτό είναι το σωστό (Εφεσίους 6:1). Πράγματι, είναι η μόνη εντολή που απευθύνεται ρητά στα ίδια τα παιδιά. Δηλαδή μέσα σ' αυτό το ένα πράγμα, την υπακοή, κρύβονται όλα τα υπόλοιπα που θα μάθει αργότερα το παιδί για τον Θεό και τους ανθρώπους.
Γι' αυτό η διδασκαλία υπακοής δεν είναι ένα θέμα ευγένειας. Αντίθετα, είναι το πρώτο ηθικό μάθημα που θα διδαχτεί ένα παιδί για το πώς συμπεριφέρεται στους άλλους. Επομένως, όταν μαθαίνει να υπακούει στον μπαμπά και τη μαμά, χτίζει μέσα του τη βάση πάνω στην οποία θα στηριχτεί αργότερα κάθε σωστή σχέση. Συνεπώς ο σεβασμός στην εξουσία αρχίζει εδώ: με τους δασκάλους, με τους συνανθρώπους του και τελικά με τον ίδιο τον Θεό.
Η μάχη είναι διπλή: έξω η κουλτούρα, μέσα η καρδιά
Ίσως αναρωτιέσαι γιατί η προσπάθεια αυτή είναι τόσο κουραστική, ακόμα κι όταν προσπαθείς σωστά. Η απάντηση είναι ότι δεν παλεύεις με έναν μόνο αντίπαλο. Αντίθετα, παλεύεις με δύο ταυτόχρονα. Αφενός, η διεφθαρμένη κουλτούρα σπρώχνει το παιδί προς την ανυπακοή. Αφετέρου, υπάρχει και κάτι μέσα στην ίδια την καρδιά του παιδιού που αντιστέκεται στην υπακοή.
Πράγματι, δεν χρειάζεται κανείς να διδάξει σ' ένα παιδί πώς να είναι ανυπάκουο. Κανένας γονιός δεν κάθισε ποτέ να εξηγήσει στο παιδί του πώς να πει «όχι». Δηλαδή πες σ' ένα μικρό να μην αγγίξει κάτι, και μόλις γυρίσεις την πλάτη θα τρέξει ίσια προς αυτό. Η Γραφή το ονομάζει «ανοησία δεμένη με την καρδιά του παιδιού» (Παροιμίες 22:15). Συνεπώς η ανυπακοή έρχεται από μόνη της, ενώ η υπακοή είναι κάτι που πρέπει να διδαχτεί.
Αυτό αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις τον αγώνα σου. Δηλαδή δεν είσαι κακός γονιός επειδή το παιδί σου δεν υπακούει από τη φύση του. Πράγματι, κανένα παιδί δεν υπακούει από τη φύση του. Επομένως η δουλειά σου δεν είναι να συντηρήσεις μια καλοσύνη που υποτίθεται ότι υπάρχει ήδη. Αντίθετα, είναι να χτίσεις υπομονετικά κάτι καινούριο, κόντρα και στην κοινωνία και στη φυσική κλίση του παιδιού.
Η διδασκαλία υπακοής ξεκινά από το σπίτι σου
Εδώ είναι το πιο ενθαρρυντικό σημείο όλης της ιστορίας. Πράγματι, παρόλο που δεν μπορείς να αλλάξεις την κοινωνία, μπορείς να αλλάξεις την ατμόσφαιρα μέσα στο σπίτι σου. Επιπλέον, το σπίτι είναι ακριβώς εκεί όπου η Γραφή τοποθετεί την αρχή της διδασκαλίας. Δηλαδή ο Θεός δεν ζήτησε από τους γονείς ένα μάθημα μια φορά τη βδομάδα, αλλά μια διαρκή μετάδοση της αλήθειας μέσα στην καθημερινότητα.
Δες πόσο πρακτικά το περιγράφει. Συγκεκριμένα, ο Θεός λέει στους γονείς να διδάσκουν επιμελώς τα παιδιά τους και να μιλούν γι' αυτά καθισμένοι στο σπίτι, περπατώντας στον δρόμο, την ώρα του ύπνου και το πρωί που ξυπνούν (Δευτερονόμιο 6:7). Δηλαδή η διδασκαλία της υπακοής δεν γίνεται με ένα επίσημο κήρυγμα. Αντίθετα, γίνεται μέσα στις απλές στιγμές: στο τραπέζι, στο αυτοκίνητο, στην ώρα του παιχνιδιού.
Γι' αυτό η επιρροή της κοινωνίας, όσο δυνατή κι αν είναι, δεν έχει την τελευταία λέξη. Πράγματι, το παιδί περνά λίγες ώρες μπροστά στις εξωτερικές φωνές, ωστόσο ζει όλη τη ζωή του μέσα στο σπίτι σου. Επομένως, αν εσύ σταθερά και με αγάπη χτίζεις καθημερινά τον σεβασμό στην εξουσία, δίνεις στο παιδί ένα αντίβαρο πιο δυνατό από όλες τις οθόνες του κόσμου.
Μην τα παρατάς όταν φτάσει η εφηβεία
Πολλοί γονείς κρατούν γερά τα πρώτα χρόνια και μετά υποχωρούν. Δηλαδή όταν έρχεται η εφηβεία, κουράζονται, σηκώνουν τα χέρια ψηλά και αφήνουν το παιδί να επαναστατήσει, λέγοντας «τι να κάνω, μεγάλωσε». Ωστόσο αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που μπορεί να κάνει ένας γονιός. Αντίθετα, η ανταρσία των εφήβων δεν αντιμετωπίζεται με παραίτηση, αλλά με σταθερότητα που συνεχίζεται.
Η εντολή να διδάξεις υπακοή δεν έχει ημερομηνία λήξης στα παιδικά χρόνια. Πράγματι, όσο το παιδί ζει κάτω από τη φροντίδα σου και εσύ φέρεις την ευθύνη της συντήρησής του, παραμένει κάτω από τη γονική εξουσία. Συγκεκριμένα, αυτό ισχύει εξίσου για τον έφηβο και για το νήπιο. Επομένως οι γονείς εφήβων έχουν την ίδια ακριβώς αποστολή με τους γονείς μικρών παιδιών: να συνεχίζουν τη διδασκαλία της υπακοής με επιμονή.
Επιπλέον, ο στόχος δεν είναι μια προσωρινή συμμόρφωση, αλλά κάτι που θα μείνει για μια ζωή. Πράγματι, η Γραφή υπόσχεται ότι, αν διδάξεις το παιδί στην αρχή του δρόμου του, δεν θα ξεφύγει απ' αυτόν ούτε όταν γεράσει (Παροιμίες 22:6). Επομένως η σταθερότητά σου σήμερα, ακόμα και μέσα στα δύσκολα χρόνια της εφηβείας, σπέρνει έναν σεβασμό που θα συνοδεύει το παιδί σου σε όλη του τη ζωή.
Πρακτικά βήματα: διδασκαλία υπακοής από το σπίτι
Ας γίνουμε τώρα συγκεκριμένοι, γιατί η αλήθεια χωρίς πράξη μένει στα λόγια. Πρώτον, βάλε όρια στις εξωτερικές φωνές. Δηλαδή δεν χρειάζεται να απαγορεύσεις τα πάντα, αλλά να ξέρεις τι ακούει και τι βλέπει το παιδί σου. Πράγματι, κάθε ώρα μπροστά σε περιεχόμενο που υμνεί την ανταρσία είναι μια ώρα διδασκαλίας ενάντια σε όσα προσπαθείς να χτίσεις.
Δεύτερον, μην παραιτείσαι από το πρώτο «όχι». Συγκεκριμένα, όταν δίνεις μια εντολή, ζήτα να εκτελεστεί ήρεμα αλλά σταθερά, και μην υποχωρείς από κούραση. Πράγματι, το παιδί δοκιμάζει συνεχώς τα όρια. Αντίθετα, αν δει ότι η εντολή μένει σταθερή, μαθαίνει τον σεβασμό στην εξουσία στην πράξη.
Τρίτον, κάνε τη διδασκαλία της υπακοής μέρος της καθημερινότητας, όχι μόνο των στιγμών κρίσης. Δηλαδή μιλήστε για το σωστό και το λάθος στο τραπέζι, στο αυτοκίνητο, πριν τον ύπνο. Επιπλέον, αν θες βοήθεια να μάθεις πώς να ανοίγεις τη Γραφή με τα παιδιά σου με απλό τρόπο, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει δωρεάν μαθήματα μελέτης ειδικά για γονείς που θέλουν να το κάνουν σωστά.
Τέλος, σύνδεσε πάντα την υπακοή προς εσένα με την υπακοή προς τον Θεό. Συγκεκριμένα, η πρώτη γονική αποστολή, όπως τη συνοψίζει ο ΜακΆρθουρ, είναι να διδάξεις στο παιδί να υπακούει και έπειτα να μεταφέρεις αυτή την υπακοή στον Θεό. Επομένως ο σεβασμός που χτίζεις μέσα στο σπίτι γίνεται η γέφυρα προς μια ζωντανή σχέση του παιδιού σου με τον Κύριο.
Βασικά σημεία
- 01Η κοινωνία γύρω από το παιδί σου δεν είναι ουδέτερη· συστηματικά υμνεί την ανταρσία και διαβρώνει τον σεβασμό στην εξουσία, ακριβώς όπως προείπε η Γραφή για τις τελευταίες ημέρες.
- 02Η διδασκαλία υπακοής δεν είναι προαιρετική συμβουλή ανατροφής, αλλά θεμέλιο του ηθικού νόμου του Θεού και η πρώτη εντολή με υπόσχεση.
- 03Παλεύεις σε δύο μέτωπα ταυτόχρονα: αφενός την εξωτερική κουλτούρα, αφετέρου τη φυσική κλίση του παιδιού προς την ανυπακοή· κανένα παιδί δεν υπακούει από τη φύση του.
- 04Η διδασκαλία υπακοής ξεκινά από το σπίτι, μέσα στις απλές καθημερινές στιγμές, και αυτό το αντίβαρο είναι πιο δυνατό από κάθε εξωτερική φωνή.
- 05Μην τα παρατάς στην εφηβεία· συνεπώς η σταθερότητα σήμερα σπέρνει έναν σεβασμό που θα μείνει στο παιδί σου για όλη του τη ζωή.