«Και στον Αδάμ είπε: «Επειδή υπάκουσες στα λόγια της γυναίκας σου και έφαγες από το δέντρο που σου είχα προστάξει να μη φας, καταραμένη ας είναι η γη εξαιτίας σου· με κόπο και λύπη θα τρως τους καρπούς της όλες τις ημέρες της ζωής σου».»
Γένεση 3:17
Ευθύνεται ο Θεός για τις φυσικές καταστροφές, ή μήπως απλώς παρακολουθεί αμέτοχος από ψηλά; Όταν χτυπά ο σεισμός, ο τυφώνας ή η πλημμύρα, ακούμε συχνά μια καθησυχαστική απάντηση: «Ο Θεός δεν έχει καμία σχέση με αυτά - είναι απλώς η τυφλή φύση». Ακούγεται ελκυστικό, γιατί φαίνεται να αθωώνει τον Θεό. Στην πραγματικότητα όμως μας αφήνει με έναν Θεό πολύ μικρότερο και πολύ λιγότερο αξιόπιστο από τον Θεό της Βίβλου.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι ακαδημαϊκό. Πράγματι, αφορά κάθε άνθρωπο που έχασε σπίτι σε φωτιά ή αγαπημένο πρόσωπο σε καταποντισμό. Αν ο Θεός έχει «τραβήξει το χέρι Του» από τη φύση, τότε ζούμε σε ένα σύμπαν χωρίς πηδάλιο. Αν όμως κρατά ακόμη τα ηνία, τότε ακόμη και ο σεισμός έχει νόημα μέσα στο σχέδιό Του.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε γιατί το ψέμα του «απόμακρου Θεού» καταρρέει μπροστά στη Γραφή. Επιπλέον, θα δείξουμε πώς η κυριαρχία του Θεού πάνω στα στοιχεία της φύσης δεν είναι λόγος τρόμου, αλλά βάση εμπιστοσύνης ακόμη και μέσα στον πόνο.
Το ψέμα: ένας Θεός που «δεν αναμειγνύεται»
Το ψέμα ακούγεται ευσεβές. Λέει: «Ο Θεός είναι αγάπη, άρα δεν θα μπορούσε ποτέ να σταθεί πίσω από έναν σεισμό. Οι φυσικές καταστροφές είναι απλώς η φύση που κάνει τα δικά της». Πολλοί κήρυκες, μάλιστα, βιάστηκαν να δηλώσουν πως ο Θεός «δεν ευθύνεται» για κάποια τραγωδία, νομίζοντας ότι έτσι τον υπερασπίζονται. Δεν είναι, όμως, ο Θεός που φανταζόμαστε ή ο Θεός που υπόσχονται οι ευχάριστες φράσεις· είναι ο αληθινός Θεός της Γραφής που μετράει.
Ωστόσο αυτή η απάντηση είναι πιο επικίνδυνη απ' όσο φαίνεται. Αρχικά, χωρίζει το σύμπαν σε δύο βασίλεια: εκείνο που ελέγχει ο Θεός και εκείνο που του ξέφυγε. Δηλαδή, υποβιβάζει τον Δημιουργό σε έναν θεατή των φυσικών καταστροφών. Επιπλέον, αν η φύση κινείται τυφλά και αυτόνομα, τότε καμία προσευχή για προστασία δεν έχει νόημα - και όμως όλοι μας προσευχόμαστε όταν αστράφτει πάνω από το κεφάλι μας.
Παρ' όλα αυτά, υπάρχει ένα κομμάτι αλήθειας που πρέπει να κρατήσουμε. Η φύση όντως είναι «πεσμένη». Μετά την πτώση, ο Θεός καταράστηκε τη γη εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου (Γένεση 3:17). Έκτοτε η δημιουργία στενάζει, περιμένοντας τη λύτρωσή της (Ρωμαίους 8:20) (Ρωμαίους 8:21). Άρα οι φυσικές καταστροφές δεν είναι ο αρχικός κόσμος του Θεού - είναι ο κόσμος όπως τον πλήγωσε η αμαρτία.
Ο Θεός και οι φυσικές καταστροφές: η κυριαρχία Του στα στοιχεία
Η Γραφή δεν αφήνει περιθώριο αμφιβολίας: ο Θεός δεν παραιτήθηκε ποτέ από τον θρόνο Του πάνω στη φύση. Πρέπει βέβαια να ξεχωρίσουμε τις άμεσες αιτίες από τον τελικό αίτιο. Η άμεση αιτία ενός σεισμού είναι η μετατόπιση των γεωλογικών στρωμάτων· η άμεση αιτία ενός ανεμοστρόβιλου είναι οι διαφορές θερμοκρασίας. Πίσω όμως από τους φυσικούς μηχανισμούς στέκει ο Δημιουργός και Συντηρητής των πάντων.
Δες πόσο ξεκάθαρα το λέει ο ψαλμωδός: ο Κύριος κάνει ό,τι θέλει σε ουρανό και γη (Ψαλμοί 135:6), ανεβάζει τα σύννεφα, στέλνει τις αστραπές και βγάζει τους ανέμους από τους θησαυρούς Του (Ψαλμοί 135:7). Δηλαδή ο καιρός δεν είναι αυτόνομο σύστημα· αντίθετα, είναι υπηρέτης που υπακούει στον λόγο Του. Συνεπώς, ακόμη και όταν η επιστήμη εξηγεί το «πώς», η Γραφή μάς δείχνει το «ποιος».
Ο μεγάλος κήρυκας Σπέρτζον το διατύπωσε με τόλμη: κάθε κόκκος σκόνης που χορεύει σε μια ηλιαχτίδα κινείται ακριβώς όπως το θέλει ο Θεός, ούτε ένα άτομο παραπάνω. Συνεπώς, οι φυσικές καταστροφές δεν ξεφεύγουν από το χέρι Του. Αυτό δεν είναι τυφλή μοίρα· η μοίρα είναι σκοτεινή και χωρίς δάκρυ για τον πόνο, ενώ η πρόνοια της Γραφής είναι γεμάτη φως, σκοπό και καλοσύνη. Εξάλλου, ο Θεός δεν έγινε με τα χρόνια πιο ανεκτικός ή πιο απόμακρος· είναι αμετάβλητος στην κυριαρχία Του.
Όταν ο Θεός επεμβαίνει: από τον Ιώβ ως τη θύελλα του Ιωνά
Η Βίβλος μάς δίνει εικόνες όπου ο Θεός κατευθύνει τη φύση είτε άμεσα είτε μέσω άλλων παραγόντων. Στην ιστορία του Ιώβ, ο Σατανάς είναι εκείνος που σηκώνει τον άνεμο και τη φωτιά· μπορεί όμως να το κάνει μόνο επειδή ο Θεός το επέτρεψε ρητά (Ιώβ 1:12). Με άλλα λόγια, ούτε ο εχθρός δεν αγγίζει τη φύση χωρίς την άδεια του θρόνου.
Άλλοτε, αντίθετα, ο Θεός επεμβαίνει χωρίς κανέναν ενδιάμεσο. Όταν ο Ιωνάς έφευγε από το πρόσωπό Του, ο ίδιος ο Κύριος σήκωσε τη μεγάλη θύελλα (Ιωνάς 1:4). Εδώ δεν υπάρχει «τυχαία κακοκαιρία»· πραγματικά, υπάρχει ένας Θεός που χρησιμοποιεί τα κύματα για να φέρει πίσω τον φυγά Του. Επομένως, ακόμη και η καταιγίδα μπορεί να είναι όργανο ελέους και όχι μόνο κρίσης.
Και μη ξεχνάμε τον Χριστό. Όταν οι μαθητές κινδύνευαν να πνιγούν, εκείνος σηκώθηκε και είπε στον άνεμο και στη θάλασσα «Σιώπα, ησύχασε», και αμέσως έγινε γαλήνη μεγάλη (Μάρκος 4:39). Αν ο Ιησούς διατάζει τα στοιχεία της φύσης και υπακούουν, τότε τα στοιχεία δεν είναι αφεντικά μας· είναι υπηρέτες του Κυρίου μας.
Ευθύνεται ο Θεός για τον σεισμό; Κρίση, χάρη και πρόνοια
Φτάνουμε λοιπόν στο δύσκολο ερώτημα: ευθύνεται ο Θεός για τον σεισμό; Η ειλικρινής βιβλική απάντηση είναι ότι τίποτα δεν συμβαίνει έξω από τη θέλησή Του. Ο Θεός μας είναι στους ουρανούς και κάνει όλα όσα θέλει (Ψαλμοί 115:3). Η λέξη «ευθύνη» μας δυσκολεύει, γιατί για εμάς σημαίνει λογοδοσία σε κάποιον ανώτερο· ο Θεός όμως δεν λογοδοτεί σε κανέναν, και ποτέ δεν ενεργεί χωρίς αγαθό σκοπό.
Στη Γραφή, για παράδειγμα, πολλές καταστροφές ήταν πράξεις κρίσης: ο κατακλυσμός, οι πληγές της Αιγύπτου, η γη που άνοιξε και κατάπιε τους στασιαστές. Σήμερα, ωστόσο, δεν μπορούμε να διαβάζουμε κάθε σεισμό ως τιμωρία συγκεκριμένων ανθρώπων, γιατί δίκαιοι και άδικοι υποφέρουν μαζί. Παρ' όλα αυτά, κάθε καταστροφή παραμένει μια φωνή που μας υπενθυμίζει πως ο κόσμος είναι πεσμένος και πως χρειαζόμαστε λυτρωτή.
Εδώ ακριβώς λάμπει η διαφορά ανάμεσα στη μοίρα και στην πρόνοια. Η μοίρα λέει «έτσι έπρεπε να γίνει»· η πρόνοια λέει «έτσι είναι καλύτερα». Δηλαδή, ο Θεός δεν κινεί τα στοιχεία στην τύχη· τα κατευθύνει με σκοπό, και μάλιστα τις φυσικές καταστροφές τις εντάσσει σε ένα ευρύτερο σχέδιο. Γι' αυτό μπορούμε να κρατάμε ταυτόχρονα δύο αλήθειες: ότι ο πόνος είναι πραγματικός και ότι ο Θεός που τον επιτρέπει είναι καλός.
Ο Θεός, οι φυσικές καταστροφές κι εμείς: παλεύουμε εναντίον Του;
Μένει ένα πρακτικό ερώτημα. Αν ο Θεός στέκει πίσω από τις καταστροφές, τότε όταν χτίζουμε αντισεισμικά σπίτια ή πολεμάμε μια επιδημία, μήπως πολεμάμε τον ίδιο τον Θεό; Η απάντηση είναι ξεκάθαρα όχι. Ο Θεός μάς ανέθεσε από την αρχή να κυριαρχούμε πάνω στη γη και να την υποτάσσουμε. Η φύση δεν είναι θεός που λατρεύουμε· είναι κτίσμα που διαχειριζόμαστε.
Ο χριστιανισμός βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με τον πανθεϊσμό, που ταυτίζει τον Θεό με τη φύση. Επομένως, το να αντιστεκόμαστε στον τυφώνα ή στην αρρώστια δεν είναι ασέβεια· είναι υπακοή στην εντολή να καλλιεργούμε και να προστατεύουμε τον κόσμο. Συνεπώς ο γιατρός που πολεμά την πανούκλα δεν επαναστατεί κατά του Θεού - υπηρετεί τους ανθρώπους που ο Θεός αγαπά.
Και κάτι ακόμη πιο παρήγορο. Για όσους αγαπούν τον Θεό, ακόμη και τα πιο σκληρά γεγονότα συνεργούν για το καλό τους (Ρωμαίους 8:28). Αυτό δεν σημαίνει πως κάθε σεισμός είναι «καλός»· σημαίνει πως ο Θεός είναι αρκετά μεγάλος ώστε να βγάλει καρπό ζωής ακόμη και μέσα από τα ερείπια. Γι' αυτό μπορούμε να παλεύουμε με τη φύση και να εμπιστευόμαστε ταυτόχρονα Εκείνον που την κρατά.
Γιατί αυτή η αλήθεια αλλάζει τη ζωή μας
Αν ο Θεός έχει πραγματικά εγκαταλείψει τη φύση, τότε κάθε προσευχή για προστασία είναι μάταιη. Όμως μέσα στην καταιγίδα όλοι σκύβουμε το κεφάλι και ζητάμε τη βοήθειά Του - και αυτό προδίδει τι πιστεύουμε στ' αλήθεια. Βαθιά μέσα μας ξέρουμε πως ο Κύριος εξουσιάζει τα στοιχεία και πως αξίζει να Του φωνάξουμε.
Δες τη διαφορά που κάνει αυτό. Αν πίσω από τις φυσικές καταστροφές δεν υπάρχει κανείς, μένει μόνο ο τρόμος του τυχαίου. Αν όμως πίσω τους στέκει ένας Πατέρας με σχέδιο, τότε ο φόβος μετατρέπεται σε εμπιστοσύνη. Δεν υπάρχουν πολλοί δρόμοι που να οδηγούν σε αυτή τη βεβαιότητα· ο μόνος δρόμος είναι να γνωρίσουμε τον χαρακτήρα Του από τον σταυρό. Συνεπώς, δεν εμπιστευόμαστε επειδή καταλαβαίνουμε τους λόγους Του, αλλά επειδή Τον γνωρίζουμε.
Θέλεις να εμβαθύνεις σε αυτές τις αλήθειες για την κυριαρχία και την πρόνοια του Θεού; Μπορείς να μελετήσεις περαιτέρω μέσα από τα μαθήματα του Ελληνικού Βιβλικού Σχολείου Λόγος, όπου η διδασκαλία της Γραφής συναντά την πραγματική ζωή. Τελικά, η αλήθεια πίσω από τον σεισμό δεν μας αφήνει με έναν απόμακρο θεό, αλλά με έναν Κύριο που μπορούμε να εμπιστευτούμε ακόμη και μέσα στη θύελλα.
Βασικά σημεία
- 01Το ψέμα του «απόμακρου Θεού» ακούγεται ευσεβές, αλλά αφήνει το σύμπαν χωρίς πηδάλιο και κάθε προσευχή για προστασία χωρίς νόημα.
- 02Η Γραφή παρουσιάζει τον Θεό ως Κύριο των στοιχείων: κάνει ό,τι θέλει σε ουρανό και γη, στέλνει ανέμους και αστραπές, και ακόμη ο Χριστός γαληνεύει τη θάλασσα με έναν λόγο.
- 03Η κυριαρχία του Θεού πάνω στις φυσικές καταστροφές δεν είναι μοίρα αλλά πρόνοια: ποτέ στην τύχη, πάντα με αγαθό σκοπό.
- 04Το να παλεύουμε με τη φύση (γιατροί, μηχανικοί) δεν είναι επανάσταση κατά του Θεού· είναι υπακοή στην εντολή να διαχειριζόμαστε τη γη.
- 05Επειδή ο Θεός κρατά τα στοιχεία, ο φόβος του τυχαίου μπορεί να γίνει εμπιστοσύνη σε έναν Πατέρα που εργάζεται για το καλό όσων Τον αγαπούν.