Ο Θεός που φαντάζομαι είναι βολικός, ανεκτικός και ανύπαρκτος; Η αλήθεια ελευθερώνει

I.Ένας πόθος που κανείς Θεός των μέτρων μας δεν γεμίζει

Πριν μιλήσουμε για το ψέμα, ας παραδεχτούμε την αλήθεια πίσω από αυτό: γεννηθήκαμε διψασμένοι. Μέσα μας υπάρχει ένα κενό που τα πράγματα, οι σχέσεις και οι επιτυχίες δεν το γεμίζουν. Ο Αυγουστίνος το συνόψισε αξέχαστα: «Μας έπλασες για τον εαυτό Σου, και η καρδιά μας δεν βρίσκει ανάπαυση μέχρι να αναπαυθεί σ' Εσένα».

Η Γραφή ονομάζει αυτή τη δίψα με εικόνες που μένουν. Ωστόσο πρόσεξε κάτι κρίσιμο: ο ψαλμωδός δεν διψά για «κάτι θεϊκό» γενικά, αλλά για τον συγκεκριμένο, ζωντανό Θεό (Ψαλμοί 63:1). Δηλαδή ο πόθος μας δείχνει προς τα πάνω, όχι προς ένα είδωλο της δικής μας επινόησης.

Εδώ ακριβώς ξεκινά ο πειρασμός. Επειδή η δίψα είναι αληθινή, βιαζόμαστε να τη σβήσουμε με ό,τι βρούμε πιο πρόχειρο. Έτσι, αντί να ζητήσουμε τον αληθινό Θεό, συχνά κατασκευάζουμε έναν Θεό στα μέτρα μας - πιο εύκολο, πιο κοντινό, πιο υπάκουο στις επιθυμίες μας.

II.Δύο δρόμοι: ο Θεός που φαντάζομαι ή ο Θεός που αποκαλύπτεται

Ο Ελβετός θεολόγος Καρλ Μπαρτ έλεγε ότι υπάρχουν μόνο δύο τρόποι να γνωρίσουμε τον Θεό. Είτε ξεκινάς από τον άνθρωπο και προσπαθείς να σκαρφαλώσεις με τη σκέψη σου προς τα επάνω, είτε ξεκινάς από τον Θεό και δέχεσαι την αποκάλυψή Του. Φαίνεται μικρή διαφορά, ωστόσο αλλάζει τα πάντα.

Όταν ξεκινώ από τον εαυτό μου, καταλήγω αναπόφευκτα σε έναν Θεό που μου μοιάζει. Η λέξη «Θεός» γίνεται ένας λευκός καμβάς όπου ο καθένας ζωγραφίζει ό,τι του αρέσει: «ψυχική ενέργεια», «μια ανώτερη δύναμη», «ό,τι είναι μεγαλύτερο από μένα». Στην πράξη, όταν λέω «πιστεύω στον Θεό», μπορεί απλώς να κοιτάζω τον εαυτό μου σε έναν μεγάλο καθρέφτη.

Γι' αυτό ο Θεός προειδοποιεί όσους Τον φαντάζονται κατ' εικόνα τους (Ψαλμοί 50:21). Δηλαδή υποθέτουμε ότι σκέφτεται όπως εμείς, συγχωρεί ό,τι εμείς θα συγχωρούσαμε, αδιαφορεί για ό,τι κι εμείς αγνοούμε. Όμως αυτός δεν είναι ο Θεός· είναι το αντικαθρέφτισμά μας.

Αντιθέτως, ο αληθινός Θεός της Γραφής δηλώνει ρητά ότι οι σκέψεις Του δεν είναι σκέψεις μας (Ησαΐας 55:8). Συνεπώς, αν θέλουμε να Τον γνωρίσουμε αληθινά, πρέπει να σταματήσουμε να Τον φανταζόμαστε και ν' αρχίσουμε να Τον ακούμε εκεί όπου μίλησε - στον λόγο Του.

III.Η κρυφή ειδωλολατρία της καρδιάς: ένα εργοστάσιο ειδώλων

Συνήθως νομίζουμε ότι ειδωλολατρία είναι μόνο ο χορός γύρω από ένα χρυσό άγαλμα. Όμως η Γραφή πηγαίνει βαθύτερα. Όταν κατασκευάζω μια εικόνα του Θεού που ελάχιστα μοιάζει με τον πραγματικά υπαρκτό Θεό, αυτό κιόλας είναι ειδωλολατρία - μόνο που γίνεται μέσα μου, αόρατα.

Ο ψαλμωδός περιγράφει τα είδωλα ως κατασκευές ανθρώπινων χεριών, ανίκανα να μιλήσουν ή να δουν (Ψαλμοί 115:4). Το τραγικό, λέει, είναι ότι γινόμαστε σαν αυτά που φτιάχνουμε (Ψαλμοί 115:3). Δηλαδή ένας μικρός, βολικός θεός παράγει μια μικρή, άτονη πίστη.

Ο προφήτης Ιεζεκιήλ το ονομάζει με ακρίβεια: άνθρωποι που «ανέβασαν τα είδωλά τους μέσα στην καρδιά τους» (Ιεζεκιήλ 14:3). Δεν χρειάζεται βωμός· αρκεί μια ιδέα. Γι' αυτό ο Καλβίνος έλεγε ότι το ανθρώπινο μυαλό είναι «ένα εργοστάσιο ειδώλων», που παράγει ασταμάτητα θεούς στα μέτρα μας.

IV.Γιατί προτιμάμε τον Θεό που φαντάζομαι

Γιατί, λοιπόν, ο Θεός που φαντάζομαι είναι τόσο ελκυστικός; Πρώτον, επειδή ο αληθινός Θεός μερικές φορές μοιάζει σιωπηλός. Όπως οι Ισραηλίτες έφτιαξαν το χρυσό μοσχάρι όταν ο Μωυσής άργησε στο βουνό (Έξοδος 32:1), έτσι κι εμείς, μέσα στην αγωνία μας, λαχταράμε έναν θεό που να τον αγγίζουμε - πιο «χειροπιαστό», ακόμη κι αν είναι ψεύτικος.

Δεύτερον, επειδή θέλουμε έναν θεό ανεκτικό, που ζητάει λίγα και δεν κρίνει κανέναν. Ένας τέτοιος θεός δεν θίγει την αμαρτία μας ούτε διεκδικεί την κυριότητα της ζωής μας. Είναι ένας σύμβουλος που εγκρίνει τις αποφάσεις μας, όχι ένας Κύριος που τις μεταμορφώνει.

Τρίτον, επειδή ο ατομικισμός μάς διδάσκει να διαλέγουμε τον Θεό σαν πιάτο σε μπουφέ. Φτιάχνουμε ένα μενού πίστης στα γούστα μας, λες και καμία εκδοχή δεν είναι αληθέστερη από την άλλη. Έτσι όμως αντικαθιστούμε την αλήθεια του Θεού με ένα ψέμα και λατρεύουμε το κτίσμα αντί για τον Κτίστη (Ρωμαίους 1:25).

V.Ο αληθινός Θεός της Γραφής: μεγαλύτερος και καλύτερος

Η καλή είδηση είναι ότι ο αληθινός Θεός δεν χρειάζεται τη φαντασία μας για να υπάρξει. Είναι Πνεύμα, και θέλει να Τον λατρεύουμε «εν πνεύματι και αληθεία» (Ιωάννης 4:24), όχι με κατασκευές που μας βολεύουν. Δηλαδή δεν Τον πλησιάζουμε με όρους δικούς μας, αλλά με όρους δικούς Του.

Αυτός ο Θεός είναι ασύγκριτα μεγαλύτερος από κάθε εικόνα μας. Όπως οι ουρανοί είναι ψηλότεροι από τη γη, έτσι οι δρόμοι Του ξεπερνούν τους δικούς μας (Ησαΐας 55:9). Και όμως, παραδόξως, αυτός ο απρόσιτος Θεός δεν είναι μακρινός: στον Παύλο, ακόμη και ένας «άγνωστος Θεός» γίνεται γνωστός όταν Εκείνος αναλαμβάνει να φανερωθεί (Πράξεις 17:23).

Να γιατί η αλήθεια μάς ελευθερώνει. Ένας θεός που χωράει στα μέτρα μας δεν μπορεί ποτέ να μας σώσει· είναι το πολύ πολύ αρκετά μεγάλος όσο εμείς. Αντιθέτως, ο Θεός που υπερβαίνει τη φαντασία μας είναι αρκετά μεγάλος για να συγχωρήσει, να αλλάξει και να κρατήσει όποιον αποφασίζει να Τον εμπιστευτεί. Όπως μάς θυμίζει και το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος στη συστηματική μελέτη της Γραφής, η θεολογία δεν είναι να σμικρύνουμε τον Θεό στα δικά μας μέτρα, αλλά ν' αφήσουμε τον λόγο Του να διευρύνει την καρδιά μας.

Επομένως το ερώτημα παραμένει προσωπικό: σε ποιον Θεό εμπιστευόμαστε τελικά; Δηλαδή, ακόμη κι όταν μοιάζει σιωπηλός σε μια μπερδεμένη εποχή, ο αμετάβλητος Πατέρας του ουρανού δεν αλλάζει χαρακτήρα από γενιά σε γενιά. Συνεπώς, όσο κι αν περνούν τα χρόνια, δεν χρειάζεται να Τον φανταζόμαστε διαφορετικό· αρκεί να σταματήσουμε να φανταζόμαστε και ν' αρχίσουμε να εμπιστευόμαστε Αυτόν που ήδη φανερώθηκε. Πραγματικά, εκεί βρίσκεται η ανάπαυση που από την αρχή λαχταρούσε η ψυχή μας.