«Ματαιότητα ματαιοτήτων, είπε ο Εκκλησιαστής. Ματαιότητα ματαιοτήτων, τα πάντα είναι ματαιότητα.»
Εκκλησιαστής 1:2
Το υπαρξιακό κενό είναι η σιωπηλή αίσθηση ότι, παρόλο που έχουμε πια περισσότερα από κάθε άλλη γενιά, κάτι ουσιαστικό λείπει. Έχουμε άνεση, επιλογές, διασκέδαση και τεχνολογία, κι όμως μένει μέσα μας ένα κενό που καμία αγορά, καμία οθόνη και κανένα ταξίδι δεν φτάνει να γεμίσει. Δεν είσαι ο μόνος που το νιώθεις, και δεν είσαι αχάριστος επειδή το νιώθεις.
Πρώτα απ' όλα, αξίζει να το πούμε καθαρά: αυτή η αίσθηση δεν είναι αρρώστια ούτε αποτυχία. Είναι μάλλον ένα μήνυμα. Η ψυχή προσπαθεί να μας πει ότι φτιάχτηκε για κάτι μεγαλύτερο από όσα μπορεί να της δώσει ο κόσμος γύρω μας. Όσο κι αν το αγνοούμε, η δίψα παραμένει.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε με νηφάλιο τρόπο γιατί υπάρχει αυτό το κενό, πώς η εποχή μας προσπαθεί να το γεμίσει, τι λέει πραγματικά η Βίβλος, και πού βρίσκει επιτέλους ανάπαυση η καρδιά. Όχι με φόβο, αλλά με ελπίδα.
Το υπαρξιακό κενό: η σιωπηλή δίψα της εποχής μας
Πολλοί άνθρωποι σήμερα περιγράφουν την ίδια εμπειρία. Έχουν δουλειά, σχέσεις, πράγματα, κι όμως, όταν σβήσουν τα φώτα, νιώθουν μια ανεξήγητη αδειοσύνη. Δηλαδή το πρόβλημα δεν είναι πάντα η έλλειψη, αλλά η αίσθηση ότι ακόμα και όταν τα έχεις όλα, λείπει το νόημα. Αυτή ακριβώς είναι η εμπειρία του υπαρξιακού κενού.
Ωστόσο, αυτή η αίσθηση δεν είναι κάτι καινούριο. Πριν από αιώνες, ένας από τους σοφότερους ανθρώπους που έζησαν δοκίμασε τα πάντα: πλούτο, έργα, απολαύσεις, γνώση. Στο τέλος κατέληξε σε μια ειλικρινή ομολογία. (Εκκλησιαστής 1:2)
Παρατήρησε ότι ο σοφός δεν ήταν φτωχός ούτε αποτυχημένος. Αντίθετα, είχε πετύχει όσα ονειρεύεται ο σύγχρονος άνθρωπος, κι όμως ένιωσε το ίδιο κενό. (Εκκλησιαστής 2:11) Επομένως το υπαρξιακό κενό δεν λύνεται με περισσότερη επιτυχία. Κάτι βαθύτερο μένει ασυμπλήρωτο.
Γιατί τα πάντα «κάτω από τον ήλιο» δεν γεμίζουν την ψυχή
Ο Εκκλησιαστής επαναλαμβάνει ξανά και ξανά τρεις λέξεις: «κάτω από τον ήλιο». Δηλαδή, όταν ζούμε σαν να μην υπάρχει τίποτα πέρα από αυτόν τον ορατό κόσμο, όλα τελικά μοιάζουν μάταια. Πραγματικά, αν ο ορίζοντάς μας σταματά στο υλικό, η λογική κατάληξη είναι η απογοήτευση.
Η Βίβλος δίνει μια εικόνα που εξηγεί ακριβώς αυτή την αδειοσύνη. Παρομοιάζει την καρδιά μας με στέρνα. Όταν εγκαταλείπουμε την αληθινή πηγή, σκάβουμε δικές μας στέρνες που όμως δεν κρατούν νερό. (Ιερεμίας 2:13)
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι ότι αναζητούμε. Το πρόβλημα είναι πού αναζητούμε. Συνεπώς γεμίζουμε τη ζωή με υποκατάστατα που, όσο καλά κι αν φαίνονται, αδειάζουν γρήγορα. Η δίψα μένει, γιατί καμία στέρνα δεν αντικαθιστά την πηγή.
Όταν η αναζήτηση νοήματος στρέφεται στο κίνημα Νέας Εποχής
Επειδή το κενό είναι αληθινό, η αναζήτηση νοήματος δεν σταματά ποτέ. Όταν όμως δεν τη στρέφουμε στον Θεό, ψάχνει αλλού. Έτσι, πολλοί σήμερα στρέφονται σε ανατολικές φιλοσοφίες, σε τεχνικές διαλογισμού και σε ιδέες που συχνά ομαδοποιούνται με τον όρο κίνημα Νέας Εποχής.
Το κίνημα Νέας Εποχής υπόσχεται μια καινούρια πνευματικότητα: ότι ο άνθρωπος έχει μέσα του θεϊκές δυνάμεις, ότι κάθε δρόμος οδηγεί στο ίδιο φως, ότι η αλήθεια είναι σχετική. Αρχικά αυτά ακούγονται ελκυστικά, γιατί κολακεύουν το «εγώ». Ωστόσο δεν γεμίζουν το κενό. Απλώς το μετονομάζουν.
Εδώ η Βίβλος μάς προειδοποιεί με αγάπη, όχι με φόβο. Μας καλεί να μην παρασυρθούμε από φιλοσοφίες που υπόσχονται πολλά αλλά μας απομακρύνουν από τον Χριστό. (Κολοσσαείς 2:8) Δηλαδή, η διάκριση δεν είναι καχυποψία απέναντι στους ανθρώπους. Είναι αγάπη για την αλήθεια.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Βίβλος δεν μιλά για «Νέα Εποχή» αλλά για «έσχατη εποχή». Δηλαδή δεν υπόσχεται μια αυτόματη χρυσή εποχή της ανθρωπότητας, αλλά μας καλεί σε ετοιμότητα και ελπίδα στον ζωντανό Θεό.
Η βιβλική απάντηση στο υπαρξιακό κενό
Το αξιοθαύμαστο είναι ότι ο ίδιος σοφός που ξεκίνησε με την απογοήτευση, καταλήγει σε μια εντελώς διαφορετική νότα. Αφού δοκίμασε τα πάντα, βρίσκει το νόημα όχι «κάτω από τον ήλιο», αλλά πάνω από αυτόν: στη σχέση με τον Θεό. (Εκκλησιαστής 12:13)
Επομένως η απάντηση στο υπαρξιακό κενό δεν είναι να προσπαθήσουμε πιο σκληρά να το γεμίσουμε μόνοι μας. Αντίθετα, είναι να γυρίσουμε στην πηγή για την οποία πλάστηκε η καρδιά μας. Η πληρότητα δεν είναι ένα πράγμα που αποκτούμε, αλλά ένα Πρόσωπο που γνωρίζουμε.
Πραγματικά, η Γραφή λέει ότι ο φόβος του Θεού και η σχέση μαζί Του είναι «το παν για τον άνθρωπο». Έτσι, το κενό δεν γεμίζει με περισσότερα ερεθίσματα, αλλά με την παρουσία Εκείνου που μας δημιούργησε.
Ανάπαυση στον Χριστό: εκεί που το κενό γεμίζει
Όλα όσα είπαμε βρίσκουν το κέντρο τους σε ένα Πρόσωπο. Ο Ιησούς Χριστός δεν πρόσφερε μια θεωρία για το νόημα. Πρόσφερε τον εαυτό Του. Σε όσους είναι κουρασμένοι και φορτωμένοι, υπόσχεται κάτι που κανείς άλλος δεν τολμά να υποσχεθεί: ανάπαυση. (Ματθαίος 11:28)
Η ανάπαυση στον Χριστό δεν είναι απλώς ξεκούραση από το άγχος. Είναι το τέλος της κούρασης να αποδεικνύεις διαρκώς την αξία σου. Δηλαδή, σταματάς να σκάβεις ραγισμένες στέρνες, γιατί επιτέλους ήρθες στην πηγή.
Ο Χριστός το λέει με μια ακόμη εικόνα: είναι ο άρτος της ζωής. Όποιος έρχεται σε Αυτόν δεν θα πεινάσει, και όποιος πιστεύει σε Αυτόν δεν θα διψάσει. (Ιωάννης 6:35) Συνεπώς η ανάπαυση στον Χριστό δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα, αλλά η αληθινή τροφή για μια ψυχή που πεινούσε χρόνια.
Πρακτική διάκριση: πώς να σταθείς με ελπίδα μέσα στο υπαρξιακό κενό
Πώς, λοιπόν, στεκόμαστε πρακτικά απέναντι σε όλα αυτά; Καταρχήν, ονομάζουμε το κενό με το όνομά του, χωρίς ντροπή. Το υπαρξιακό κενό δεν είναι εχθρός. Είναι η πυξίδα που μας δείχνει ότι ψάχνουμε στο λάθος μέρος.
Έπειτα, εξετάζουμε με ηρεμία τις υποσχέσεις της εποχής μας. Όταν κάποια ιδέα υπόσχεται φως αλλά μας απομακρύνει από τον Χριστό, η διάκριση μάς λέει να σταθούμε. Αυτό δεν το κάνουμε με φόβο ή καταδίκη προσώπων, αλλά με νηφάλια αγάπη για την αλήθεια.
Τέλος, στρεφόμαστε καθημερινά στην πηγή. Διαβάζουμε τη Γραφή, προσευχόμαστε, ζούμε μέσα σε μια κοινότητα πίστης. Για όποιον θέλει να μελετήσει βαθύτερα, βοηθά μια αξιόπιστη πηγή διδασκαλίας όπως το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος. Έτσι, σιγά σιγά, το κενό δεν γεμίζει με θόρυβο, αλλά με ειρήνη.
Βασικά σημεία
- 01Το υπαρξιακό κενό δεν είναι αποτυχία ούτε αχαριστία. Είναι σημάδι ότι η ψυχή πλάστηκε για κάτι μεγαλύτερο από όσα δίνει ο κόσμος «κάτω από τον ήλιο».
- 02Η αναζήτηση νοήματος είναι αληθινή, αλλά όταν στρέφεται σε ιδέες όπως το κίνημα Νέας Εποχής, απλώς μετονομάζει το κενό αντί να το γεμίζει.
- 03Η Βίβλος δεν απαντά με φόβο ή ημερομηνίες, αλλά με ελπίδα: το νόημα βρίσκεται στη σχέση με τον Θεό, όχι σε περισσότερα πράγματα.
- 04Η ανάπαυση στον Χριστό είναι η αληθινή τροφή για την πεινασμένη ψυχή. Όποιος έρχεται σε Αυτόν δεν θα πεινάσει και δεν θα διψάσει ποτέ.
- 05Πρακτική διάκριση σημαίνει να ονομάζεις το κενό, να εξετάζεις με ηρεμία τις υποσχέσεις της εποχής και να στρέφεσαι καθημερινά στην πηγή.