«Γιατί δεν σας γνωστοποιήσαμε τη δύναμη και την έλευση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού ακολουθώντας έξυπνους μύθους, αλλά επειδή γίναμε αυτόπτες μάρτυρες της μεγαλοπρέπειάς του.»
Β' Πέτρου 1:16
Αν θέλεις να ξεχωρίσει το παιδί σου τον Δαβίδ της Βίβλου από τους ήρωες της τηλεόρασης, το κλειδί είναι ένα: να χαράξεις καθαρή γραμμή ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία στα παιδιά. Δηλαδή, να του πεις ρητά και απλά ποια ιστορία όντως συνέβη μέσα στην ιστορία και ποια είναι απλώς ένα ωραίο παραμύθι. Το μικρό μυαλό δεν κάνει αυτή τη διάκριση μόνο του.
Ίσως το έχεις ζήσει κιόλας. Λες στο παιδί σου την ιστορία του Δαβίδ και του Γολιάθ, κι εκείνο φαντάζεται κάτι σαν τη σκηνή μάχης από το αγαπημένο του καρτούν. Για εσένα ο Δαβίδ είναι ένα αληθινό αγόρι που πραγματικά έζησε. Για το παιδί σου, ωστόσο, μπορεί να είναι ένας ακόμη superhero δίπλα στον Hulk και τον Spider-Man.
Η καλή είδηση είναι ότι αυτό διορθώνεται εύκολα, αρκεί να ξέρεις πώς. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε γιατί συμβαίνει η σύγχυση, γιατί η φαντασία δεν είναι εχθρός, και ποια πρακτικά βήματα σε βοηθούν να διδάξεις τη Βίβλο ως αυτό που πραγματικά είναι: αληθινή ιστορία, όχι μύθος.
Όταν ο Δαβίδ μπερδεύεται με τον Hulk
Υπάρχει μια αληθινή ιστορία που τα λέει όλα. Ένας δάσκαλος Κυριακού σχολείου διηγήθηκε σε ένα τρίχρονο κορίτσι την ιστορία του Δαβίδ και του Γολιάθ. Το πρόβλημα ήταν πως η αγαπημένη του εκπομπή ήταν ο «Incredible Hulk», όπου ένας τύπος ονόματι Ντέιβιντ Μπάνερ μεταμορφώνεται σε πράσινο γίγαντα όταν θυμώνει. Αυτός ήταν ο μόνος Δαβίδ που ήξερε.
Έτσι, για μια ολόκληρη ώρα, το κορίτσι νόμιζε ότι ο δάσκαλος μιλούσε γι' αυτόν ακριβώς τον Δαβίδ. Συνεπώς, όταν ήρθε η ώρα να ξαναπεί την ιστορία, είπε με σιγουριά πως ο Δαβίδ «έγινε πράσινος, ποδοπάτησε και ξερίζωσε το κεφάλι του γίγαντα». Τελικά, χρειάστηκε αρκετή ώρα για να μπει η αλήθεια στη θέση της.
Γέλασε κανείς; Φυσικά. Όμως η ιστορία αυτή δείχνει κάτι σοβαρό. Το παιδί δεν είχε καμία κακή πρόθεση. Απλώς δεν είχε εργαλείο για να ξεχωρίσει το αληθινό από το επινοημένο. Επιπλέον, κανείς δεν του είχε πει ρητά ότι ο Δαβίδ της Βίβλου υπήρξε στ' αλήθεια. Η πίστη μας, εξάλλου, δεν στηρίζεται σε έξυπνα παραμύθια, αλλά σε γεγονότα που είδαν αυτόπτες μάρτυρες. (Β' Πέτρου 1:16)
Γιατί η σύγχυση πραγματικότητας και φαντασίας στα παιδιά μετράει
Ίσως σκεφτείς: «Τι πειράζει; Μικρό είναι, θα το καταλάβει αργότερα.» Όμως οι πρώτες εντυπώσεις χαράζονται βαθιά. Ό,τι μαθαίνει το παιδί σου τώρα, το παίρνει μαζί του για χρόνια. Αν λοιπόν μπερδέψει τη Βίβλο με τα παραμύθια από νωρίς, αυτή η σύγχυση μπορεί να μείνει.
Η πραγματικότητα και η φαντασία στα παιδιά δεν είναι απλώς θέμα ακρίβειας. Είναι θέμα εμπιστοσύνης. Αν μεγαλώνοντας το παιδί καταλάβει ότι ο Δαβίδ ήταν παραμύθι όπως ο Hulk, μπορεί να αρχίσει να αναρωτιέται μήπως και ο Ιησούς ήταν παραμύθι. Αντίθετα, όταν ξέρει από μικρό ότι αυτά συνέβησαν αληθινά, χτίζει γερά θεμέλια.
Δεν είναι τυχαίο που η Γραφή δίνει τόση σημασία στη βεβαιότητα. Ο Λουκάς έγραψε το ευαγγέλιό του ακριβώς για να ξέρει ο αναγνώστης ότι αυτά που έμαθε στέκουν. (Λουκάς 1:4) Συνεπώς, ως γονιός, το να ξεκαθαρίζεις τι είναι αληθινό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μέρος του να παραδίδεις στο παιδί σου μια πίστη που πατάει σε στέρεο έδαφος, όχι στον αέρα.
Η φαντασία δεν είναι εχθρός σου
Πριν προχωρήσουμε, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι σημαντικό. Δεν χρειάζεται να πετάξεις στα σκουπίδια τα παραμύθια, τους μύθους και τους φανταστικούς ήρωες. Η φαντασία δεν είναι κάτι κακό. Αντίθετα, είναι ένα υπέροχο εργαλείο που ο ίδιος ο Θεός έβαλε μέσα στο παιδί σου.
Πολλές σπουδαίες παιδικές ιστορίες, αλληγορίες και παραβολές διδάσκουν αλήθειες με δύναμη. Ακόμη και ο Ιησούς δίδαξε με παραβολές, δηλαδή με επινοημένες ιστορίες που εξηγούσαν πραγματικές αλήθειες. Άρα το πρόβλημα δεν είναι η φαντασία καθαυτή. Το πρόβλημα είναι όταν αφήνουμε το παιδί μόνο του να ξεχωρίσει τι είναι αληθινό και τι όχι.
Ο απόστολος Παύλος μάς προτρέπει να γεμίζουμε το μυαλό μας με ό,τι είναι αληθινό και ωραίο και αγνό. (Φιλιππησίους 4:8) Τα καλά παραμύθια χωράνε εδώ, αρκεί το παιδί να ξέρει ότι είναι παραμύθια. Με άλλα λόγια, κράτα τη φαντασία ως δώρο, αλλά μην αφήνεις ποτέ τη Βίβλο να μπει στο ίδιο καλάθι με τα φανταστικά.
Πραγματικότητα και φαντασία στα παιδιά: πού να χαράξεις τη γραμμή
Εδώ είναι η καρδιά του ζητήματος. Όταν λες στο παιδί σου μια ιστορία, να ξεκαθαρίζεις πάντα ρητά αν ανήκει στην πραγματικότητα ή στη φαντασία. Δηλαδή, μην το θεωρείς αυτονόητο. Πες ανοιχτά: «Αυτό συνέβη στ' αλήθεια, πριν από πολλά χρόνια» ή «Αυτό είναι μια ωραία ιστορία που έφτιαξε κάποιος για να μας διδάξει κάτι».
Αν στο ίδιο μάθημα ακούσει το παιδί την ιστορία ενός φανταστικού ζώου που μιλάει και αμέσως μετά την ιστορία του Δαβίδ και του Γολιάθ, φρόντισε να ξέρει ποια ιστορία είναι αληθινό γεγονός και ποια απλώς επινόηση. Αυτή η μικρή πρόταση κάνει τεράστια διαφορά στο πώς αντιλαμβάνεται το παιδί την πραγματικότητα και τη φαντασία.
Η αλήθεια του Θεού δεν είναι μύθος. Ο λόγος του είναι αλήθεια, (Ιωάννης 17:17) και αυτή την αλήθεια θέλουμε να χαράξουμε στο παιδί. Από βρέφος ακόμη μπορεί να γνωρίζει τα ιερά γράμματα που οδηγούν στη σωτηρία. (Β' Τιμόθεο 3:15) Όταν λοιπόν ξεχωρίζεις καθαρά το αληθινό από το επινοημένο, δεν κάνεις απλώς μάθημα ιστορίας. Βάζεις τα θεμέλια της πίστης του.
Πρακτικά βήματα για να διδάξεις τη Βίβλο ως αληθινή ιστορία
Ας γίνουμε συγκεκριμένοι. Πρώτον, πριν ή μετά από κάθε βιβλική ιστορία, πες μία απλή φράση που τη βάζει στην πραγματικότητα: «Αυτό έγινε στ' αλήθεια». Επιπλέον, επανέλαβέ το συχνά. Τα παιδιά, εξάλλου, χρειάζονται επανάληψη για να εδραιωθεί μια αλήθεια μέσα τους.
Δεύτερον, ρώτα το παιδί σου τι κατάλαβε. Άκουσέ το να σου ξαναπεί την ιστορία και θα εκπλαγείς με το τι μπερδεύει. Έτσι θα πιάσεις έγκαιρα παρανοήσεις σαν αυτή με τον Hulk, πριν ριζώσουν. Τρίτον, σύνδεσε τις βιβλικές ιστορίες με αληθινούς τόπους και πρόσωπα, ώστε να νιώθουν χειροπιαστές.
Το πιο σημαντικό, όμως, είναι να μην αφήνεις αυτή τη συζήτηση μόνο για την Κυριακή. Ο Θεός λέει στους γονείς να μιλούν για τα λόγια του μέσα στο σπίτι και στον δρόμο, την ώρα του φαγητού και την ώρα του ύπνου. (Δευτερονόμιο 6:7) Με λίγα λόγια, η διάκριση πραγματικότητας και φαντασίας στα παιδιά χτίζεται στην καθημερινότητα, με μικρές κουβέντες ξανά και ξανά. Αν θέλεις να εμβαθύνεις στη βιβλική κατήχηση των παιδιών, μπορείς να δεις και τις δωρεάν μελέτες του Ελληνικού Βιβλικού Σχολείου Λόγος.
Η ευθύνη και η χαρά που σου εμπιστεύτηκε ο Θεός
Όλα αυτά ίσως σου φαίνονται βαριά. Πράγματι, η ευθύνη να διδάξεις σωστά το παιδί σου τρομάζει. Ωστόσο, δεν είναι βάρος που θα σε παραλύσει. Αντίθετα, είναι ένα από τα ωραιότερα προνόμια που υπάρχουν, επειδή κανείς δεν είναι πιο δεκτικός και πρόθυμος μαθητής από το ίδιο σου το παιδί.
Η Γραφή σου δίνει μια ξεκάθαρη υπόσχεση: αν διδάξεις το παιδί από νωρίς τον σωστό δρόμο, αυτός ο σπόρος θα μείνει μέσα του. (Παροιμίες 22:6) Εσύ είσαι ο πρώτος πνευματικός οδηγός του. Μην το αφήσεις αυτό το έργο μόνο στο Κυριακό σχολείο. Ανάθρεψέ το, ωστόσο, με υπομονή και αγάπη, χωρίς να το εξοργίζεις και να το αποθαρρύνεις.
Συνεπώς, την επόμενη φορά που θα πεις στο παιδί σου την ιστορία του Δαβίδ, θυμήσου να προσθέσεις τις τρεις μαγικές λέξεις: «Αυτό έγινε αληθινά». Με αυτόν τον απλό τρόπο, αφενός βοηθάς το παιδί να ξεχωρίσει την πραγματικότητα από τη φαντασία και τον αληθινό Δαβίδ από κάθε φανταστικό ήρωα, αφετέρου του δίνεις ένα δώρο που θα κρατήσει για όλη του τη ζωή.
Βασικά σημεία
- 01Τα μικρά παιδιά δεν ξεχωρίζουν μόνα τους το αληθινό από το επινοημένο, γι' αυτό μπερδεύουν τον Δαβίδ της Βίβλου με τους ήρωες της τηλεόρασης.
- 02Η φαντασία δεν είναι εχθρός. Είναι πολύτιμο εργαλείο, αρκεί να μη μπαίνει η Βίβλος στο ίδιο καλάθι με τα παραμύθια.
- 03Χάραξε ρητά καθαρή γραμμή: πες κάθε φορά αν μια ιστορία συνέβη στ' αλήθεια ή είναι απλώς επινόηση που διδάσκει κάτι.
- 04Η διάκριση πραγματικότητας και φαντασίας στα παιδιά χτίζεται με επανάληψη και μικρές καθημερινές κουβέντες, όχι μόνο την Κυριακή.
- 05Είσαι ο πρώτος πνευματικός οδηγός του παιδιού σου. Αυτή η ευθύνη είναι και το ωραιότερο προνόμιο της γονεϊκότητας.