«Οι πατριάρχες, από φθόνο, πούλησαν τον Ιωσήφ για να τον πάνε στην Αίγυπτο. Ο Θεός όμως ήταν μαζί του.»
Πράξεις 7:9
Υπάρχει μια ιστορία στην αρχή της Βίβλου που, όσο κι αν την έχεις διαβάσει, σε αφήνει με μια παράξενη αίσθηση οικειότητας. Αρχικά συναντάμε έναν αγαπημένο γιο, μισημένο από τους δικούς του. Έπειτα πουλημένο για ασήμι. Ύστερα ριγμένο σ' έναν λάκκο σαν να ήταν νεκρός. Τέλος, ανυψωμένο σε θρόνο για να σώσει τον ίδιο λαό που τον απέρριψε. Όταν βάζεις δίπλα δίπλα τον Ιωσήφ και τον Ιησού, οι ομοιότητες είναι τόσες και τόσο λεπτές που κόβεται η ανάσα. Δεν είναι μία ή δύο. Είναι, πράγματι, πάνω από εκατό.
Ας ξεκαθαρίσουμε όμως κάτι από την αρχή, με σύνεση. Η Γραφή πουθενά δεν λέει ρητά πως ο Ιωσήφ είναι «τύπος» του Χριστού. Δηλαδή δεν μιλάμε για κρυφό κώδικα ούτε για δογματική «απόδειξη». Αντίθετα, μιλάμε για κάτι πιο όμορφο: για μια προεικόνιση, μια σκιά που πέφτει χιλιάδες χρόνια μπροστά και παίρνει το σχήμα Εκείνου που θα ερχόταν. Ο Ιωσήφ έζησε δύο χιλιάδες χρόνια πριν τον Ιησού, και όμως η ζωή του φωτογραφίζει τον Σωτήρα με τρόπο που μόνο ο Θεός μπορεί να οργανώσει.
Σε αυτό το άρθρο θα περπατήσουμε μαζί μέσα από τις βασικές σκηνές της ζωής του Ιωσήφ. Θα δούμε τι λέει το βιβλικό κείμενο, θα σταθούμε στα εδάφια, και κάθε φορά θα αφήνουμε την ιστορία να μας γυρίζει το βλέμμα εκεί όπου τελικά οδηγεί όλη η Γραφή: στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού.
Ο Ιωσήφ και ο Ιησούς ως αγαπημένοι γιοι που μισήθηκαν
Η ιστορία ανοίγει με αγάπη και κλείνει με μίσος. Ο Ιακώβ αγαπά τον Ιωσήφ περισσότερο απ' όλα τα παιδιά του και του χαρίζει τον φημισμένο πολύχρωμο χιτώνα, σημάδι ξεχωριστής εύνοιας. Όμως αυτή ακριβώς η αγάπη ξυπνά τον φθόνο των αδελφών. Δεν τον μισούν επειδή τους έκανε κακό. Τον μισούν επειδή ήταν αγαπημένος και επειδή ήταν διαφορετικός. Η δικαιοσύνη του τους ήλεγχε σιωπηλά, και αυτό δεν το άντεχαν.
Εδώ ξεκινά να φαίνεται γιατί ο Ιωσήφ και ο Ιησούς μοιάζουν τόσο. Όπως ο Ιωσήφ ήταν ο αγαπημένος γιος του πατέρα του, έτσι και για τον Ιησού ο ουρανός άνοιξε δύο φορές για να ακουστεί η φωνή του Πατέρα. Εξάλλου, όπως ο Ιωσήφ μισήθηκε χωρίς αληθινή αιτία, έτσι και ο Κύριος. Αρχικά οι ίδιοι Του οι συγγενείς δεν Τον πίστεψαν. Έπειτα οι θρησκευτικοί άρχοντες Τον φθόνησαν, ακριβώς όπως οι αδελφοί φθόνησαν τον Ιωσήφ.
Ωστόσο η πιο τρυφερή λεπτομέρεια είναι ο χιτώνας. Οι αδελφοί τον βούτηξαν σε αίμα για να εξαπατήσουν τον πατέρα. Επομένως, ένα ρούχο συνδέθηκε με τον υποτιθέμενο θάνατο του Ιωσήφ. Πόσο παράξενο που και το ένδυμα του Λυτρωτή έπαιξε ρόλο τη μέρα του θανάτου Του, όταν οι στρατιώτες έβαλαν κλήρο για τον άρραφο χιτώνα Του κάτω από τον σταυρό. Το γεγονός ότι ο πατέρας Ιακώβ ξεχώρισε τον Ιωσήφ, μας δείχνει έναν άλλο αγαπημένο Γιο (Πράξεις 7:9).
Πουλημένος για ασήμι, ριγμένος στον λάκκο
Όταν ο Ιωσήφ φτάνει στους αδελφούς του, εκείνοι δεν τον υποδέχονται. Αντίθετα, τον γδύνουν, του βγάζουν τον πολύχρωμο χιτώνα και τον ρίχνουν σ' έναν ξεροπήγαδο λάκκο. Ύστερα κάθονται ψύχραιμα να φάνε, ενώ ακούν τις φωνές του. Δηλαδή, τον αντιμετωπίζουν σαν να ήταν ήδη νεκρός. Τελικά, αντί να τον σκοτώσουν, τον πουλούν σε διερχόμενους εμπόρους για είκοσι αργύρια.
Η σκηνή είναι σπαρακτική, και ταυτόχρονα προφητική. Για παράδειγμα, ο Ιησούς πουλήθηκε κι Εκείνος, για τριάντα αργύρια, την τιμή ενός δούλου. Το ασήμι που άλλαξε χέρια για τον Ιωσήφ προεικονίζει το ασήμι που μέτρησαν στον Ιούδα. Συνεπώς, η προδοσία της Γένεσης δεν είναι απλώς ένα οικογενειακό έγκλημα. Είναι μια σκιά της μεγαλύτερης προδοσίας της ιστορίας.
Πρόσεξε όμως κάτι βαθύτερο. Ο λάκκος μιλά για θάνατο και ταφή. Συμβολικά μόνο «πέθανε» ο Ιωσήφ, αλλιώς δεν θα μπορούσε να φτάσει στην Αίγυπτο και να γίνει σωτήρας. Ωστόσο ο Ιησούς πέθανε αληθινά. Έπρεπε δηλαδή να γευτεί τον θάνατο σε όλο του το βάρος, ώστε να γίνει ο Σωτήρας του κόσμου (Γένεση 37:28). Πίσω από όλα αυτά, κανείς δεν έβλεπε το χέρι του Θεού, κι όμως εκείνο κινούσε τα κομμάτια στη σκακιέρα της ιστορίας (Πράξεις 7:10).
Στη φυλακή άδικα: η σιωπή του δίκαιου
Στην Αίγυπτο ο Ιωσήφ δεν βρίσκει ανάπαυση. Αρνείται να αμαρτήσει, μένει πιστός, και η ανταμοιβή του είναι η φυλακή με μια ψεύτικη κατηγορία. Άδικα συκοφαντημένος, καταλήγει εκεί όπου ήταν δεμένοι οι κρατούμενοι του βασιλιά. Ωστόσο, σε όλη αυτή την αδικία, δεν τον ακούμε να καταριέται ή να εκδικείται. Υπομένει σιωπηλά.
Αυτή η σιωπή του δίκαιου είναι από τα πιο όμορφα σημεία όπου ο Ιωσήφ και ο Ιησούς συναντιούνται. Πράγματι, ο προφήτης Ησαΐας περιέγραψε τον Μεσσία σαν αρνί που οδηγείται στη σφαγή και δεν ανοίγει το στόμα του. Έτσι, μπροστά στους κατηγόρους Του, ο Ιησούς σώπαινε. Δεν αντιγύρισε τη βρισιά, δεν απείλησε. Αντίθετα, άφησε τον εαυτό Του στα χέρια Εκείνου που κρίνει δίκαια.
Η αδικία, λοιπόν, δεν είχε την τελευταία λέξη ούτε για τον έναν ούτε για τον Άλλο. Ο Ιωσήφ έμεινε στη φυλακή (Γένεση 39:20), αλλά ο Θεός είχε σχέδιο. Και ο Ιησούς, αν και ταπεινώθηκε μέχρι θανάτου σταυρού, δεν παρέμεινε εκεί. Επειδή υπάκουσε τέλεια, ο Θεός Τον υπερύψωσε και Του χάρισε όνομα πάνω από κάθε όνομα (Φιλιππησίους 2:8).
Από το πηγάδι στον θρόνο: ο Ιωσήφ προεικονίζει την ύψωση του Ιησού
Έρχεται όμως η στιγμή της ανατροπής. Ο Φαραώ καλεί τον φυλακισμένο Εβραίο για να ερμηνεύσει τα όνειρά του, και μέσα σε μία μέρα ο Ιωσήφ περνά από το κελί στο παλάτι. Πράγματι, από κατηγορούμενος γίνεται ο δεύτερος άνθρωπος της αυτοκρατορίας. Η διαδρομή «από το πηγάδι στον θρόνο» δεν ήταν τυχαία. Αντίθετα, ήταν σχεδιασμένη από τον Θεό από την αρχή, ακριβώς όπως είχαν προμηνύσει τα παιδικά όνειρα του Ιωσήφ.
Αυτή η ύψωση είναι μια αμυδρή προεικόνιση μιας πολύ μεγαλύτερης. Ο Ιησούς ταπεινώθηκε μέχρι τον σταυρό, ωστόσο ο Πατέρας Τον ανύψωσε στα δεξιά Του. Όπως ο Ιωσήφ τέθηκε κυβερνήτης πάνω σε όλη την Αίγυπτο (Γένεση 41:41), έτσι και στον Ιησού δόθηκε όνομα πάνω από κάθε όνομα, ώστε κάθε γόνατο να κλίνει μπροστά Του. Ωστόσο, υπάρχει μια διαφορά: ο θρόνος του Ιωσήφ ήταν γήινος και προσωρινός, ενώ ο θρόνος του Χριστού είναι αιώνιος και πάνω σε όλο το σύμπαν.
Και πρόσεξε την ωραία λεπτομέρεια: ο σωτήρας έπρεπε πρώτα να περάσει από την ταπείνωση για να φτάσει στη δόξα. Δηλαδή δεν υπάρχει θρόνος χωρίς λάκκο, ούτε στέμμα χωρίς αγκάθια. Έτσι ο Ιωσήφ, που χθες κειτόταν στον λάκκο, σήμερα κυβερνά. Επομένως και ο Ιησούς, που χθες κρεμόταν στον σταυρό, σήμερα βασιλεύει (Φιλιππησίους 2:9).
«Εσείς το σκεφτήκατε για κακό»: η συγχώρεση που λυτρώνει
Φτάνουμε στην πιο συγκινητική σκηνή όλης της ιστορίας. Τα χρόνια περνούν, η πείνα φέρνει τους αδελφούς ικέτες στην Αίγυπτο, και τότε ο Ιωσήφ τους αποκαλύπτεται. Θα μπορούσε να εκδικηθεί. Έχει τη δύναμη, έχει και το δίκιο. Αντίθετα, τους λέει με δάκρυα: «Εγώ είμαι ο Ιωσήφ, ο αδελφός σας, που πουλήσατε». Και δεν σταματά εκεί. Τους παρηγορεί, λέγοντας ότι ο Θεός τον έστειλε μπροστά τους για να διατηρήσει τη ζωή (Γένεση 45:5).
Λίγο αργότερα έρχεται η φράση που συνοψίζει όλο το μυστήριο της πρόνοιας: «Εσείς το σκεφτήκατε για κακό, ο Θεός όμως το σκέφτηκε για καλό» (Γένεση 50:20). Δεν αρνείται το κακό που έγινε. Ωστόσο δεν λέει πως η προδοσία ήταν ασήμαντη. Αντίθετα, ομολογεί ότι ήταν αληθινό κακό, και όμως ο Θεός το έπλεξε μέσα σε ένα σχέδιο σωτηρίας. Πράγματι, αυτή είναι η καρδιά του ευαγγελίου, χιλιάδες χρόνια πριν τον σταυρό.
Αν κουβαλάς εσύ μια πληγή από κάποιον που σε πρόδωσε, δεν σου ζητάμε εδώ να βιαστείς ούτε να καταπιείς τον πόνο σαν να μην υπήρξε. Η συγχώρεση του Ιωσήφ δεν ήταν άρνηση της αδικίας, ήταν εμπιστοσύνη στον Θεό που μπορεί να βγάλει καλό μέσα από το κακό. Με τον ίδιο τρόπο, ο Ιησούς πάνω στον σταυρό προσευχήθηκε για όσους Τον σταύρωναν. Και ο απόστολος Παύλος μάς δίνει την ίδια ελπίδα: ότι ο Θεός κάνει τα πάντα να συνεργούν για καλό σε όσους Τον αγαπούν (Ρωμαίους 8:28).
Γιατί ο Ιωσήφ και ο Ιησούς μάς δείχνουν ότι όλη η Γραφή οδηγεί στον Χριστό
Ίσως αναρωτιέσαι: μήπως διαβάζουμε υπερβολικά πολλά σε μια απλή οικογενειακή ιστορία; Δίκαιη απορία. Γι' αυτό κρατάμε σύνεση. Δεν λέμε ότι κάθε λεπτομέρεια είναι κρυφή προφητεία. Λέμε όμως κάτι που ο ίδιος ο Ιησούς δίδαξε: ότι ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη, από τον Μωυσή και τους προφήτες, μιλά γι' Αυτόν (Λουκάς 24:27).
Όταν λοιπόν βλέπουμε δεκάδες ομοιότητες ανάμεσα σε δύο ζωές που χωρίζονται δύο χιλιάδες χρόνια, γραμμένες από ανθρώπους που δεν συνεννοήθηκαν ποτέ, το πιο λογικό συμπέρασμα δεν είναι η σύμπτωση. Είναι το δάχτυλο του Θεού. Η ιστορία του Ιωσήφ δεν είναι το κέντρο. Είναι ένας δείκτης που στρέφεται προς τον Χριστό. Και αυτή ακριβώς είναι η ομορφιά: η Βίβλος δεν είναι μια συλλογή ασύνδετων ιστοριών, αλλά ένα ενιαίο βιβλίο με έναν Ήρωα.
Αν θες να εμβαθύνεις στο πώς ολόκληρη η Γραφή συγκλίνει στο πρόσωπο του Χριστού, μπορείς να μελετήσεις περισσότερα μέσα από το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος, όπου η ερμηνεία της Παλαιάς Διαθήκης γίνεται με χριστοκεντρικό βλέμμα. Στο τέλος, ο Ιωσήφ μάς θυμίζει τον Ιησού όχι για να μείνουμε στον Ιωσήφ, αλλά για να σηκώσουμε τα μάτια μας σε Εκείνον στον οποίο όλα οδηγούν.
Βασικά σημεία
- 01Ο Ιωσήφ και ο Ιησούς μοιάζουν σε πάνω από εκατό σημεία, όμως πρόκειται για όμορφες προεικονίσεις και όχι για δογματικές αποδείξεις. Η Γραφή πουθενά δεν αποκαλεί ρητά τον Ιωσήφ τύπο του Χριστού.
- 02Η διαδρομή «από το πηγάδι στον θρόνο» δείχνει ότι δεν υπάρχει δόξα χωρίς ταπείνωση. Ο Ιωσήφ προεικονίζει την ύψωση του Χριστού, που ταπεινώθηκε μέχρι τον σταυρό και υψώθηκε πάνω από κάθε όνομα.
- 03Η φράση «εσείς το σκεφτήκατε για κακό» είναι η καρδιά της πρόνοιας: ο Θεός δεν αρνείται το κακό, αλλά το μεταστρέφει σε σωτηρία. Η συγχώρεση είναι εμπιστοσύνη σε Εκείνον, όχι πίεση στο θύμα να ξεχάσει τον πόνο του.
- 04Όπως δίδαξε ο ίδιος ο Ιησούς, ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη μιλά γι' Αυτόν. Η ζωή του Ιωσήφ είναι ένας δείκτης που στρέφεται προς τον Χριστό, στον οποίο οδηγεί όλη η Γραφή.