«Και οι πατριάρχες, επειδή φθόνησαν τον Ιωσήφ, τον πούλησαν για να τον φέρουν στην Αίγυπτο. Ο Θεός όμως ήταν μαζί του.»
Πράξεις 7:9
Υπάρχουν ιστορίες που τις διαβάζεις και κάτι μέσα σου αναγνωρίζει ένα πρόσωπο που δεν κατονομάζεται. Έτσι είναι η ζωή του Ιωσήφ. Ακολουθείς τον δρόμο του από το πηγάδι στον θρόνο, από τη στέρνα της Συχέμ ως την κορυφή της Αιγύπτου, και χωρίς να σου το πει κανείς ρητά, η καρδιά σου αρχίζει να σκέφτεται τον Ιησού. Δεν είναι σύμπτωση. Ο Ιωσήφ έζησε περίπου δύο χιλιάδες χρόνια πριν από τον Χριστό, κι όμως η ιστορία του μοιάζει σαν ένα προσχέδιο, ένα σκίτσο που ο Θεός κρατούσε για να μας ετοιμάσει για τον Σωτήρα.
Ας πούμε όμως κάτι με ειλικρίνεια από την αρχή. Η Γραφή πουθενά δεν ονομάζει τον Ιωσήφ ρητά εικόνα ή τύπο του Χριστού. Δεν πρόκειται για δογματική απόδειξη ούτε για κρυφό κώδικα που πρέπει να αποκρυπτογραφήσουμε. Πρόκειται για κάτι πιο τρυφερό: για ομοιότητες τόσο πολλές και τόσο φυσικές, ώστε δεν μπορείς να τις προσπεράσεις. Ο ίδιος ο Ιησούς, στον δρόμο προς Εμμαούς, άνοιξε όλες τις Γραφές και έδειξε πώς μιλούν γι' Αυτόν. Ο Ιωσήφ είναι μία από εκείνες τις σελίδες.
Σε αυτό το άρθρο θα περπατήσουμε αυτόν τον δρόμο μαζί. Θα δούμε τον αγαπημένο γιο που τον μίσησαν, τον αθώο που πουλήθηκε, τον δούλο που ταπεινώθηκε, και τέλος εκείνον που υψώθηκε για να σώσει. Δηλαδή θα ακολουθήσουμε ολόκληρη την πορεία από το πηγάδι στον θρόνο, στάση τη στάση. Και θα ανακαλύψουμε ότι αυτή η προεικόνιση δεν είναι απλώς όμορφη θεολογία. Ωστόσο κρύβει και μια αληθινή ελπίδα για κάθε δοκιμασία που ίσως περνάς τώρα.
Ο αγαπημένος γιος που τον απέρριψαν οι δικοί του
Η ιστορία ξεκινά με αγάπη και τελειώνει, για λίγο, με μίσος. Ο Ιακώβ αγαπούσε τον Ιωσήφ περισσότερο από όλους τους γιους του και του χάρισε εκείνον τον πολύχρωμο χιτώνα, σημάδι ξεχωριστής εύνοιας. Ωστόσο αυτή η αγάπη του πατέρα έγινε αφορμή φθόνου. Τα αδέλφια του τον μίσησαν χωρίς πραγματική αιτία, απλώς επειδή ήταν διαφορετικός και επειδή ο πατέρας τον αγαπούσε.
Αρχικά μοιάζει με μια οικογενειακή ιστορία ζήλιας. Στην πραγματικότητα όμως είναι ένας καθρέφτης. Διότι και ο Ιησούς ήρθε ως ο αγαπημένος Υιός, Εκείνος που ο Πατέρας Του διακήρυξε δημόσια από τον ανοιγμένο ουρανό. Κι όμως ήρθε στους δικούς Του και οι δικοί Του δεν Τον δέχτηκαν. Το ίδιο ανεξήγητο μίσος, η ίδια απόρριψη χωρίς αιτία. Ο Στέφανος, αιώνες αργότερα, θα θυμηθεί ακριβώς αυτόν τον φθόνο των πατριαρχών. (Πράξεις 7:9)
Δηλαδή ήδη από την πρώτη πράξη της ιστορίας βλέπουμε το μοτίβο που θα κυριαρχήσει: ο αγαπημένος γίνεται ο περιφρονημένος. Επομένως, όταν διαβάζουμε για τα δάκρυα του Ιωσήφ μέσα στη στέρνα, ακούμε από μακριά τον θρήνο της Γεθσημανή.
Πουλημένος για ασήμι: η προδοσία στον δρόμο από το πηγάδι στον θρόνο
Τα αδέλφια τον έριξαν πρώτα σε μια άδεια στέρνα και ύστερα, αντί να τον σκοτώσουν, αποφάσισαν να βγάλουν κέρδος από τον αδελφό τους. Τον πούλησαν σε διερχόμενους εμπόρους για είκοσι ασημένια νομίσματα. (Γένεση 37:28) Αυτή η σκηνή είναι το πρώτο μεγάλο βήμα στον δρόμο από το πηγάδι στον θρόνο, γιατί ο Θεός χρησιμοποίησε ακριβώς αυτή την προδοσία για να φέρει τον Ιωσήφ εκεί όπου θα σωζόταν ένας ολόκληρος λαός.
Η ομοιότητα εδώ είναι σχεδόν ανατριχιαστική. Πράγματι, και ο Ιησούς πουλήθηκε για ασήμι, για τριάντα αργύρια, από έναν φίλο που Τον εμπιστευόταν. Δεν θέλουμε ωστόσο να φορτώσουμε υπερβολικά την εικόνα, γιατί η Γραφή δεν μας καλεί να βρούμε αντιστοιχία σε κάθε λεπτομέρεια. Όμως η καρδιά της σκηνής είναι κοινή: ο αθώος γίνεται εμπόρευμα στα χέρια εκείνων που όφειλαν να τον αγαπούν.
Παρόλα αυτά, πίσω από την ανθρώπινη κακία κινούνταν ένα άλλο χέρι. Οι έμποροι νόμιζαν ότι ταξίδευαν για το δικό τους κέρδος. Στην πραγματικότητα κινούνταν μέσα στο χρονοδιάγραμμα του Θεού. Συνεπώς, ό,τι σχεδιάστηκε ως έγκλημα έγινε το πρώτο σκαλοπάτι μιας σωτηρίας.
Η φυλακή και η ταπείνωση: ο πόνος πριν τη δόξα
Στην Αίγυπτο ο Ιωσήφ δεν βρήκε αμέσως τον θρόνο. Βρήκε πρώτα τη φυλακή. Παρότι έμεινε καθαρός και πιστός, παρότι αρνήθηκε τον πειρασμό, κατηγορήθηκε άδικα και ρίχτηκε στο δεσμωτήριο. Εκεί, ανάμεσα στους φυλακισμένους του βασιλιά, ο μέλλων κυβερνήτης της Αιγύπτου πέρασε χρόνια αδικίας και σιωπής. (Γένεση 39:20)
Αυτός είναι ο πόνος πριν τη δόξα, και είναι ίσως το βαθύτερο σημείο επαφής με τον Χριστό. Διότι ο Ιησούς δεν πήγε στη δόξα παρακάμπτοντας το πάθος. Ταπείνωσε τον εαυτό Του και έγινε υπάκουος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού. (Φιλιππησίους 2:8) Η ύψωση ήρθε μετά την ταπείνωση, ποτέ αντί γι' αυτήν.
Δηλαδή ο δρόμος του Θεού για τους δικούς Του σπάνια είναι ευθύς. Συχνά περνά μέσα από το πηγάδι και τη φυλακή πριν φτάσει στον θρόνο. Επομένως, αν βρίσκεσαι σε ένα δικό σου δεσμωτήριο αυτή την ώρα, η ζωή του Ιωσήφ σου λέει κάτι τρυφερό: ο Θεός δεν σε ξέχασε εκεί μέσα.
Από το πηγάδι στον θρόνο: η ύψωση που έσωσε λαούς
Ύστερα ήρθε η στροφή. Σε μία μέρα ο Ιωσήφ πέρασε από το κελί στο παλάτι. Ο Φαραώ τον τοποθέτησε πάνω σε όλη τη γη της Αιγύπτου, και ο πρώην φυλακισμένος έγινε ο δεύτερος άνθρωπος του βασιλείου. (Γένεση 41:41) Έτσι ολοκληρώθηκε ο δρόμος από το πηγάδι στον θρόνο: η ίδια ζωή που είχε ριχτεί στη στέρνα τώρα κρατούσε στα χέρια της τη σωτηρία ολόκληρων λαών από την πείνα.
Πόσο όμοια είναι, ωστόσο, η ιστορία του Χριστού. Μετά την ταπείνωση και τον σταυρό, ο Θεός Τον υπερύψωσε και Του χάρισε όνομα ανώτερο από κάθε όνομα. (Φιλιππησίους 2:9) Η ανάσταση δεν ήταν απλώς δικαίωση. Δηλαδή ήταν η ενθρόνιση Εκείνου που έδωσε τη ζωή Του, ώστε όχι ένας λαός αλλά όλος ο κόσμος να βρει τροφή που δεν τελειώνει.
Ωστόσο πρόσεξε τη λεπτότητα. Ο Ιωσήφ σώθηκε από τη στέρνα, αλλά δεν πέθανε πραγματικά. Ο Ιησούς όμως πέθανε στ' αλήθεια και αναστήθηκε στ' αλήθεια. Συνεπώς ο Ιωσήφ είναι μια όμορφη σκιά, ενώ ο Χριστός είναι η πραγματικότητα στην οποία η σκιά δείχνει.
Εσείς το σκεφτήκατε για κακό: η συγχώρεση που λυτρώνει
Φτάνουμε τώρα στην ομορφότερη στιγμή. Όταν ο Ιωσήφ αποκαλύφθηκε στα αδέλφια του, δεν τους εκδικήθηκε. Τους πλησίασε, τους είπε ποιος ήταν και ύστερα έκλαψε. Δεν είπε ξεχάστε το, λες και το κακό δεν είχε σημασία. Είπε κάτι βαθύτερο: ότι ο Θεός είχε μεταστρέψει σε καλό αυτό που εκείνοι είχαν σχεδιάσει για κακό. (Γένεση 50:20) Και νωρίτερα, με την ίδια τρυφερότητα, τους είχε καθησυχάσει να μη βασανίζονται. (Γένεση 45:5)
Αυτή είναι η καρδιά της πρόνοιας του Θεού. Η αμαρτία των αδελφών ήταν αληθινή αμαρτία και η ευθύνη τους ήταν αληθινή. Παράλληλα όμως, πάνω από την κακία τους, ο Θεός ύφαινε σωτηρία. Δηλαδή το ίδιο γεγονός ήταν ταυτόχρονα ανθρώπινο έγκλημα και θεϊκή λύτρωση, χωρίς το ένα να ακυρώνει το άλλο.
Αν αυτές οι γραμμές βρίσκουν εσένα που κουβαλάς μια πληγή από προδοσία, σε παρακαλώ άκουσέ τες με τρυφερότητα. Η αλήθεια ότι ο Θεός μπορεί να βγάλει καλό από το κακό δεν είναι πίεση να συγχωρήσεις βιαστικά ούτε υποτίμηση του πόνου σου. Είναι μια υπόσχεση ότι το κακό δεν θα έχει την τελευταία λέξη. Ο Ιωσήφ έκλαψε πρώτα και μετά μίλησε για συγχώρεση, και ο Θεός δίνει χρόνο και σ' εσένα.
Ο Χριστός, κέντρο της Γραφής, και η ελπίδα για τη δοκιμασία σου
Γιατί λοιπόν ο Ιωσήφ μάς θυμίζει τόσο πολύ τον Ιησού; Επειδή ολόκληρη η Γραφή έχει ένα κέντρο. Όταν ο αναστημένος Χριστός περπάτησε προς Εμμαούς, ξεκίνησε από τον Μωυσή και τους προφήτες και εξήγησε όσα έγραφαν γι' Αυτόν. (Λουκάς 24:27) Η ζωή του Ιωσήφ δεν είναι τυχαία τόσο χριστόμορφη. Είναι μέρος ενός μεγαλύτερου σχεδίου, όπου ο Θεός σπέρνει παντού σημάδια του Σωτήρα. Αν θέλεις να μελετήσεις βαθύτερα πώς όλη η Γραφή δείχνει στον Χριστό, μπορείς να βρεις βοήθεια στο Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος.
Όμως αυτό δεν είναι μόνο θεολογία για να τη θαυμάζουμε. Είναι ελπίδα για να την ακουμπάμε. Αν ο Θεός μπόρεσε να φέρει τον Ιωσήφ από το πηγάδι στον θρόνο και τον Χριστό από τον σταυρό στην ανάσταση, τότε ξέρει τον δρόμο και μέσα από τη δική σου στέρνα. Πράγματι, η Γραφή το υπόσχεται ανοιχτά: όλα συνεργούν για το καλό σε όσους αγαπούν τον Θεό. (Ρωμαίους 8:28)
Τέλος, ας μείνει μέσα μας μια εικόνα. Ο πόνος δεν είναι ποτέ ο προορισμός για τα παιδιά του Θεού. Είναι ο δρόμος. Επομένως, όποια κι αν είναι η φυλακή σου σήμερα, μπορείς να σηκώσεις τα μάτια σου στον αληθινό Ιωσήφ, στον Χριστό που πέρασε τον πόνο πριν τη δόξα και τώρα κάθεται στον θρόνο, κρατώντας και τη δική σου ιστορία στα τρυπημένα χέρια Του.
Βασικά σημεία
- 01Η Γραφή δεν ονομάζει ρητά τον Ιωσήφ τύπο του Χριστού. Οι ομοιότητες είναι όμορφες προεικονίσεις, όχι δογματικές αποδείξεις, και μας οδηγούν με σύνεση στον Σωτήρα.
- 02Ο δρόμος από το πηγάδι στον θρόνο, μέσα από προδοσία, φυλακή και ύψωση, καθρεφτίζει την πορεία του Χριστού από τον σταυρό στην ανάσταση. Επομένως ισχύει πάντα ο ίδιος κανόνας: ο πόνος πριν τη δόξα.
- 03Το «εσείς το σκεφτήκατε για κακό» δείχνει την πρόνοια του Θεού, που χωρίς να ακυρώνει την ανθρώπινη ευθύνη υφαίνει λύτρωση μέσα από το κακό.
- 04Όπως ο Ιωσήφ έκλαψε πρώτα και μετά συγχώρεσε, έτσι κι εσύ. Η υπόσχεση ότι ο Θεός βγάζει καλό από το κακό δεν είναι πίεση, αλλά τρυφερή ελπίδα για κάθε δοκιμασία.