«Αν είναι δυνατόν, όσο περνάει από το χέρι σας, να ζείτε ειρηνικά με όλους τους ανθρώπους.»
Ρωμαίους 12:18
Η λέξη «ανεκτικότητα» ακούγεται σήμερα παντού, όμως σπάνια εξηγείται. Η νέα ανεκτικότητα παρουσιάζεται ως η ανώτερη αρετή της εποχής μας, δηλαδή ως ο σεβασμός που οφείλουμε σε κάθε άνθρωπο. Ωστόσο, κάτω από το ίδιο όνομα κρύβονται δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα, και η σύγχυση ανάμεσά τους κοστίζει ακριβά.
Η παραδοσιακή ανεκτικότητα σήμαινε κάτι απλό και ευγενικό: σέβομαι και αγαπώ το πρόσωπο, ακόμη κι αν διαφωνώ βαθιά με τις ιδέες ή τη συμπεριφορά του. Αντίθετα, η νέα ανεκτικότητα προχωρά ένα βήμα παραπέρα και απαιτεί να θεωρήσω ότι όλες οι ιδέες, οι αξίες και οι πεποιθήσεις είναι εξίσου σωστές και εξίσου αληθινές. Δηλαδή, παύει να είναι σεβασμός και γίνεται σχετικισμός.
Για τον χριστιανό το ερώτημα δεν είναι ακαδημαϊκό. Πιστεύουμε ότι ο Χριστός είναι η Αλήθεια, και ταυτόχρονα ότι η αγάπη για τον συνάνθρωπο είναι εντολή. Επομένως, οφείλουμε να δείξουμε πώς η αλήθεια και η αγάπη βαδίζουν μαζί, χωρίς να θυσιάζουμε ούτε τη μία ούτε την άλλη.
Δύο πρόσωπα της ανεκτικότητας: ο σεβασμός και ο σχετικισμός
Αρχικά πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο νοοτροπίες που μοιράζονται την ίδια λέξη. Η πρώτη, η παραδοσιακή, λέει: «Έχεις κάθε δικαίωμα στη γνώμη σου, και θα σε σεβαστώ ως πρόσωπο ακόμη κι αν θεωρώ ότι η γνώμη σου είναι λάθος.» Η δεύτερη, η νέα ανεκτικότητα, λέει κάτι ριζικά διαφορετικό: «Η γνώμη σου είναι εξίσου αληθινή με κάθε άλλη, και δεν επιτρέπεται καν να την κρίνω.»
Η διαφορά φαίνεται μικρή, όμως είναι τεράστια. Στην πρώτη περίπτωση σέβομαι τον άνθρωπο. Στη δεύτερη, υποχρεώνομαι να εγκρίνω κάθε ιδέα. Δηλαδή, η νέα ανεκτικότητα δεν ζητάει πια να αγαπήσω το πρόσωπο, αλλά να σβήσω τη διάκριση ανάμεσα στο σωστό και το λάθος.
Η Γραφή στηρίζει ξεκάθαρα την πρώτη στάση. Μας καλεί να ζούμε ειρηνικά με όλους, όσο εξαρτάται από εμάς (Ρωμαίους 12:18), χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι συμφωνούμε με τα πάντα. Πράγματι, η ειρήνη και ο σεβασμός δεν απαιτούν να πούμε ψέματα για το τι θεωρούμε αληθινό.
Γιατί η νέα ανεκτικότητα καταργεί την απόλυτη αλήθεια
Η νέα ανεκτικότητα δεν στέκεται απλώς δίπλα στη διαφορετική άποψη. Στηρίζεται σε μια συγκεκριμένη πεποίθηση: ότι η αλήθεια είναι σχετική, ότι κάθε κοινότητα φτιάχνει τη δική της αλήθεια και ότι καμία δεν είναι πιο σωστή από τις άλλες. Συνεπώς, αν δεχτούμε αυτή τη βάση, χάνεται κάθε δυνατότητα να μιλήσουμε για απόλυτη αλήθεια.
Εδώ κρύβεται όμως μια εσωτερική αντίφαση. Όποιος δηλώνει ότι «καμία άποψη δεν είναι απόλυτα αληθινή» κάνει ακριβώς έναν απόλυτο ισχυρισμό. Δηλαδή, ακυρώνει τον εαυτό του. Αντίθετα, η χριστιανική πίστη δεν φοβάται να πει ότι υπάρχει αλήθεια που δεν την ορίζουμε εμείς, αλλά μας δόθηκε.
Ο ίδιος ο Κύριος μίλησε για μια αλήθεια που ελευθερώνει, όχι για πολλές αντικρουόμενες «αλήθειες» (Ιωάννης 8:32). Για παράδειγμα, η ελευθερία που υπόσχεται δεν έρχεται από το να πιστεύει ο καθένας ό,τι θέλει, αλλά από τη γνώση μιας πραγματικής αλήθειας.
Όταν μια κοινωνία ονομάζει το κακό καλό και το καλό κακό, δεν γίνεται πιο ανεκτική. Γίνεται πιο τυφλή. Ο προφήτης Ησαΐας προειδοποίησε ακριβώς για αυτή τη σύγχυση των ορίων (Ησαΐας 5:20), η οποία σήμερα παρουσιάζεται ως πρόοδος.
Ο Χριστός η Αλήθεια: το θεμέλιο πέρα από τη νέα ανεκτικότητα
Το χριστιανικό μήνυμα δεν στηρίζεται σε μια ιδεολογία που μπορεί να ισοπεδωθεί με κάθε άλλη. Στηρίζεται σε ένα Πρόσωπο. Ο Ιησούς δεν είπε απλώς ότι διδάσκει την αλήθεια, αλλά ότι είναι ο ίδιος η Αλήθεια (Ιωάννης 14:6). Επομένως, η πίστη μας δεν είναι μία γνώμη ανάμεσα σε πολλές ισότιμες γνώμες.
Αυτό δεν μας δίνει δικαίωμα να περιφρονήσουμε όποιον διαφωνεί. Αντίθετα, μας ταπεινώνει. Δεν κατέχουμε εμείς την αλήθεια σαν ιδιοκτησία· απλώς δείχνουμε ταπεινά προς Εκείνον που είναι η αλήθεια. Δηλαδή, η βεβαιότητά μας στηρίζεται στον Θεό, όχι στη δική μας εξυπνάδα.
Πράγματι, εδώ φαίνεται η μεγάλη διαφορά. Η νέα ανεκτικότητα ζητάει να σιωπήσουμε για το αληθινό, ενώ η πίστη μάς καλεί να το μαρτυρήσουμε με σεβασμό. Συμπερασματικά, ο σχετικισμός σβήνει το θεμέλιο, ενώ ο Χριστός το στερεώνει.
Αλήθεια και αγάπη μαζί: η απάντηση στη νέα ανεκτικότητα
Πολλοί νομίζουν ότι πρέπει να διαλέξουμε: ή θα είμαστε σκληροί υπερασπιστές της αλήθειας ή θα είμαστε γλυκείς και ανεκτικοί. Όμως η Γραφή αρνείται αυτό το δίλημμα. Μας καλεί να λέμε την αλήθεια μέσα σε αγάπη (Εφεσίους 4:15), ώστε τα δύο να μην αντιμάχονται αλλά να συνεργάζονται.
Η αλήθεια χωρίς αγάπη γίνεται σκληρότητα, και η αγάπη χωρίς αλήθεια γίνεται κολακεία. Αφενός, αν αγαπάμε πραγματικά, δεν θα κρύψουμε αυτό που σώζει. Αφετέρου, αν λέμε την αλήθεια χωρίς τρυφερότητα, την κάνουμε όπλο αντί για φάρμακο.
Καλό παράδειγμα είναι ο τρόπος του Ιησού με τον Ζακχαίο. Δεν άρχισε με κατηγορίες, αλλά με αποδοχή του προσώπου· κάθισε στο σπίτι του. Όμως δεν επικύρωσε ποτέ τις αδικίες του. Η αγάπη του άγγιξε την πραγματική ανάγκη, και ο Ζακχαίος μόνος του ομολόγησε και διόρθωσε το λάθος του.
Επιπλέον, ο λόγος μας οφείλει να έχει χάρη (Κολοσσαείς 4:6). Δεν αρκεί να έχουμε δίκιο· χρειάζεται να μιλάμε έτσι ώστε ο άλλος να μπορεί να ακούσει. Δηλαδή, η μορφή της αλήθειας μετράει όσο και το περιεχόμενό της.
Πώς ζει ο χριστιανός με γνήσια ανεκτικότητα
Πρώτον, ξεχωρίζουμε πάντοτε το πρόσωπο από την ιδέα. Μπορούμε να διαφωνούμε ριζικά με μια πεποίθηση και ταυτόχρονα να τιμούμε, να ακούμε και να αγαπούμε τον άνθρωπο που την κρατάει. Αυτή ακριβώς είναι η παραδοσιακή, η γνήσια ανεκτικότητα.
Δεύτερον, είμαστε έτοιμοι να δώσουμε λόγο για την ελπίδα μας, αλλά με πραότητα και σεβασμό (Α' Πέτρου 3:15). Η απολογία της πίστης δεν είναι επίθεση· είναι μαρτυρία που γίνεται με ήπιο πνεύμα, ώστε να φανεί η ομορφιά της αλήθειας και όχι η υπεροψία μας.
Συμπερασματικά, ο χριστιανός και η ανεκτικότητα δεν είναι αντίπαλοι. Ο πιστός είναι ο πιο ανεκτικός με τα πρόσωπα, επειδή τα βλέπει ως εικόνα του Θεού, και ταυτόχρονα ο πιο σταθερός στην αλήθεια, επειδή την αγαπά τόσο που δεν θέλει να την προδώσει. Αν θέλεις να μελετήσεις βαθύτερα αυτή την ισορροπία, μπορείς να δεις τα προγράμματα του Ελληνικού Βιβλικού Σχολείου Λόγος.
Βασικά σημεία
- 01Η νέα ανεκτικότητα δεν ζητάει να σεβαστείς το πρόσωπο, αλλά να εγκρίνεις κάθε ιδέα ως εξίσου αληθινή· γι' αυτό είναι σχετικισμός, όχι σεβασμός.
- 02Η παραδοσιακή ανεκτικότητα ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τις απόψεις του: αγαπά το πρόσωπο ενώ διαφωνεί ελεύθερα με τις ιδέες.
- 03Η αλήθεια και η αγάπη βαδίζουν μαζί· η αλήθεια χωρίς αγάπη γίνεται σκληρότητα και η αγάπη χωρίς αλήθεια γίνεται κολακεία.
- 04Επειδή ο Χριστός είναι η Αλήθεια, η πίστη δεν είναι μία γνώμη ανάμεσα σε πολλές, αλλά μαρτυρείται ταπεινά και με χάρη, ποτέ με περιφρόνηση.