Η απόλυτη αλήθεια έχει γίνει σήμερα μια ύποπτη λέξη. Μόλις πεις ότι κάτι είναι αληθινό όχι μόνο «για σένα», αλλά για κάθε άνθρωπο, κάποιοι σε κοιτούν σαν να ομολόγησες έγκλημα. «Ποιος είσαι εσύ που θα μου πεις τι ισχύει;» Πίσω από την ερώτηση κρύβεται μια κατηγορία: ότι όποιος πιστεύει σε σταθερές, αντικειμενικές αλήθειες είναι αυτομάτως στενόμυαλος, αλαζόνας, ακόμη και επικίνδυνος.
Ας πάρουμε όμως μια ανάσα και ας ξεχωρίσουμε δύο πράγματα που συνεχώς μπερδεύονται. Αφενός υπάρχει το να αγαπάς και να σέβεσαι έναν άνθρωπο, και αφετέρου το να συμφωνείς με όλες τις ιδέες του. Για παράδειγμα, μπορώ να σε εκτιμώ βαθιά, να παλεύω για τα δικαιώματά σου, να δίνω τη ζωή μου για σένα, και ταυτόχρονα να πιστεύω ότι σε ένα ζήτημα έχεις άδικο. Αυτό δεν είναι μίσος. Δηλαδή είναι απλώς ειλικρίνεια με σεβασμό.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε γιατί η πίστη στην απόλυτη αλήθεια δεν είναι μισαλλοδοξία, αλλά μπορεί να συνυπάρχει με γνήσια ανεκτικότητα και αγάπη. Θα ακουμπήσουμε στη λογική, αλλά κυρίως στον λόγο του Θεού, που μας καλεί να λέμε την αλήθεια μέσα σε αγάπη και να απαντούμε με πραότητα, ποτέ με περιφρόνηση.
Το ερώτημα πίσω από την κατηγορία της μισαλλοδοξίας
Ας ξεκινήσουμε από την ίδια την κατηγορία. Όταν κάποιος λέει «είναι μισαλλόδοξο να πιστεύεις σε απόλυτη αλήθεια», στην πραγματικότητα κάνει κι αυτός μια απόλυτη δήλωση. Ισχυρίζεται ότι είναι αληθινό, για όλους, πως δεν υπάρχει αλήθεια για όλους. Δηλαδή χρησιμοποιεί ακριβώς το εργαλείο που θέλει να μας αφαιρέσει. Αυτό δεν το λέμε για να κερδίσουμε μια λεκτική μάχη, αλλά για να φανεί κάτι απλό: κανείς δεν ζει στ' αλήθεια χωρίς απόλυτες αλήθειες.
Πράγματι, καθένας μας λειτουργεί κάθε μέρα σαν να υπάρχει σταθερή αλήθεια. Για παράδειγμα, περιμένουμε ο γιατρός να μη μας λέει ψέματα για τη διάγνωση. Επιπλέον, θεωρούμε αδικία τον φόνο ενός αθώου, όχι «αδικία για μας». Δηλαδή δεν δεχόμαστε ότι το δύο και δύο κάνουν πέντε, επειδή κάποιος «το νιώθει έτσι». Όταν λοιπόν φτάνουμε στα ηθικά και πνευματικά ερωτήματα, γιατί ξαφνικά η αλήθεια θα έπρεπε να γίνει λάστιχο;
Επομένως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «επιτρέπεται να πιστεύεις σε απόλυτη αλήθεια;». Αντίθετα, είναι κάτι βαθύτερο: «υπάρχει αλήθεια που μας ξεπερνά, και αν ναι, πώς τη συναντάμε χωρίς να καταπατήσουμε τον διπλανό μας;». Συμπερασματικά, σε αυτό το ερώτημα η Γραφή δεν απαντά με ψυχρή θεωρία, αλλά με ένα πρόσωπο.
Η απόλυτη αλήθεια είναι πρόσωπο, όχι όπλο
Για τη χριστιανική πίστη η αλήθεια δεν είναι πρώτα μια ιδέα ή ένα σύστημα κανόνων. Είναι ένα Πρόσωπο. Ο Ιησούς δεν είπε «σας δείχνω την αλήθεια» ή «έχω μια θεωρία περί αληθείας». Είπε ότι ο ίδιος είναι η αλήθεια. (Ιωάννης 14:6) Αυτό αλλάζει τα πάντα. Σημαίνει ότι η απόλυτη αλήθεια δεν είναι ένα ρόπαλο για να χτυπάμε όσους διαφωνούν, αλλά Κάποιος που μας αγάπησε πρώτος και πέθανε για όσους ακόμη δεν Τον γνωρίζουν.
Παρατήρησε επίσης τι κάνει αυτή η αλήθεια όταν τη συναντάς. Δεν σε φυλακίζει, σε ελευθερώνει. (Ιωάννης 8:32) Πράγματι, η σύγχρονη κουλτούρα μας λέει ότι η ελευθερία είναι να φτιάχνει ο καθένας τη δική του αλήθεια. Ωστόσο, ο Χριστός λέει το αντίστροφο: αληθινά ελεύθερος γίνεσαι όταν γνωρίσεις την Αλήθεια που υπάρχει ανεξάρτητα από σένα. Δηλαδή, όπως ένας χάρτης δεν σε καταπιέζει αλλά σε οδηγεί με ασφάλεια στον προορισμό, έτσι και η αληθινή πραγματικότητα δεν είναι δεσμά, είναι έδαφος για να σταθείς.
Δηλαδή, ο πιστός δεν κατέχει την αλήθεια σαν ιδιοκτησία. Την έχει λάβει σαν δώρο και την προσφέρει σαν ψωμί σε πεινασμένο. Συνεπώς, η σωστή στάση απέναντι σε όσους διαφωνούν δεν είναι ποτέ η υπεροψία, αλλά η ταπεινή χαρά εκείνου που βρήκε κάτι πολύτιμο και θέλει να το μοιραστεί.
Αγάπη και απόλυτη αλήθεια: γιατί δεν χωρίζονται
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του ζητήματος. Πολλοί νομίζουν ότι πρέπει να διαλέξεις: ή θα είσαι «της αγάπης» και θα δέχεσαι τα πάντα, ή θα είσαι «της αλήθειας» και θα γίνεις σκληρός. Η Γραφή όμως αρνείται αυτό το ψεύτικο δίλημμα. Μας καλεί να λέμε την αλήθεια μέσα στην αγάπη. (Εφεσίους 4:15) Όχι αλήθεια χωρίς αγάπη, που γίνεται μαστίγιο. Ούτε αγάπη χωρίς αλήθεια, που γίνεται κολακεία και τελικά αδιαφορία.
Σκέψου το πρακτικά. Για παράδειγμα, αν ένας φίλος βαδίζει προς γκρεμό και εσύ σωπαίνεις για να μην τον «προσβάλεις», αυτό δεν είναι αγάπη, είναι δειλία. Αντίθετα, αν του φωνάξεις την προειδοποίηση με περιφρόνηση, σαν να είσαι ανώτερος, μάλλον δεν θα σε ακούσει. Δηλαδή η αληθινή αγάπη λέει το δύσκολο, όμως το λέει γονατιστή δίπλα του, όχι από ψηλά. Πράγματι, αυτό ακριβώς έκανε ο Χριστός: στάθηκε με τη χάρη και την αλήθεια μαζί, ποτέ τη μία χωρίς την άλλη.
Γι' αυτό και η γνήσια ανεκτικότητα δεν σημαίνει «όλα είναι σωστά». Σημαίνει «κάθε άνθρωπος έχει αξία, ακόμη κι όταν διαφωνώ μαζί του». Διαφωνώ με ιδέες, αλλά αγαπώ πρόσωπα. Παλεύω για το δικαίωμά σου να πιστεύεις διαφορετικά, ενώ ταυτόχρονα πιστεύω με όλη μου την καρδιά ότι ο Χριστός είναι η αλήθεια. Αυτές οι δύο στάσεις δεν συγκρούονται, αλληλοστηρίζονται.
Η «νέα ανεκτικότητα» και ο κρυφός σχετικισμός
Αξίζει να προσέξουμε ότι η λέξη «ανεκτικότητα» έχει αλλάξει σιωπηλά νόημα. Παλιότερα ανεκτικότητα σήμαινε: «διαφωνώ μαζί σου, αλλά σέβομαι το δικαίωμά σου να έχεις άλλη γνώμη και θα σε υπερασπιστώ». Αυτή είναι η γνήσια, η ώριμη ανεκτικότητα. Η «νέα ανεκτικότητα» όμως ζητάει κάτι άλλο: να πεις ότι όλες οι απόψεις είναι εξίσου αληθινές και εξίσου καλές. Αυτό δεν είναι σεβασμός, είναι κρυφός σχετικισμός, που στο τέλος καταργεί κάθε σοβαρή συζήτηση.
Το παράδοξο είναι ότι αυτή η «νέα ανεκτικότητα» γίνεται συχνά αυταρχική. Πράγματι, όποιος δεν δηλώσει πως «όλα είναι ίσα», στιγματίζεται ως μισαλλόδοξος και αποκλείεται. Συνεπώς, στο όνομα της ανοχής, καλλιεργείται μια νέα μισαλλοδοξία απέναντι σε όσους τολμούν να πουν ότι υπάρχει αλήθεια. Η Γραφή είχε προειδοποιήσει για καιρούς όπου οι άνθρωποι δεν θα αντέχουν την υγιή διδασκαλία και θα διαλέγουν δασκάλους που λένε ό,τι γαργαλάει ευχάριστα τα αυτιά τους. (Β' Τιμόθεο 4:3)
Επιπλέον, ο πλήρης σχετικισμός είναι επικίνδυνος και ηθικά. Αν τίποτα δεν είναι αντικειμενικά κακό, τότε χάνεις το δικαίωμα να καταδικάσεις την αδικία, τη βία, την εκμετάλλευση. Ο προφήτης Ησαΐας το είπε αιώνες πριν: αλίμονο σε όσους ονομάζουν το κακό καλό και το καλό κακό. (Ησαΐας 5:20) Μια κοινωνία που μπερδεύει το φως με το σκοτάδι δεν γίνεται πιο ελεύθερη, γίνεται πιο εύκολο θύμα όσων έχουν δύναμη.
Χριστιανός και ανεκτικότητα: η εφαρμογή με αγάπη
Πώς λοιπόν ζει πρακτικά ένας χριστιανός μέσα σε μια κοινωνία σχετικισμού; Πρώτον, με πραότητα και σεβασμό. Ο απόστολος Πέτρος μας καλεί να είμαστε πάντα έτοιμοι να δίνουμε απάντηση για την ελπίδα μας, αλλά να το κάνουμε με πραότητα και βαθύ σεβασμό, με καθαρή συνείδηση. (Α' Πέτρου 3:15) Δηλαδή ο τρόπος μετράει όσο και το περιεχόμενο. Μπορείς να έχεις απόλυτο δίκιο και να το παρουσιάζεις τόσο επιθετικά, ώστε να κλείνεις την πόρτα.
Δεύτερον, με ειρήνη όσο εξαρτάται από εμάς. Ο λόγος του Θεού δεν μας ζητάει να φιλονικούμε με τον καθένα. Μας λέει ότι, στο μέτρο που περνάει από το χέρι μας, οφείλουμε να ζούμε ειρηνικά με όλους τους ανθρώπους. (Ρωμαίους 12:18) Η σταθερότητα στην αλήθεια δεν δικαιολογεί ποτέ την επιθετικότητα, τον φόβο ή την πολιτική στράτευση που μετατρέπει τον συνάνθρωπο σε εχθρό. Ο άλλος δεν είναι αντίπαλος προς εξόντωση, είναι εικόνα Θεού προς αγάπη.
Τρίτον, με λόγο γεμάτο χάρη. Η Γραφή θέλει ο λόγος μας να είναι πάντα με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να ξέρουμε πώς να απαντάμε στον καθένα ξεχωριστά. Δεν υπάρχει ένα έτοιμο φυλλάδιο για όλους. Άλλον τον πλησιάζεις με ερωτήσεις, άλλον με σιωπή και παρουσία, άλλον με μια ειλικρινή ομολογία. Σε κάθε περίπτωση, η απόλυτη αλήθεια προσφέρεται, δεν επιβάλλεται. Γιατί η αλήθεια του Χριστού δεν χρειάζεται βία για να σταθεί, χρειάζεται αγάπη για να ακουστεί. Αν θες να καλλιεργήσεις αυτή τη στάση μέσα από συστηματική μελέτη της Γραφής, μπορείς να δεις το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος, όπου η αλήθεια διδάσκεται μαζί με τη χάρη.
Βασικά σημεία
- 01Η πίστη στην απόλυτη αλήθεια δεν είναι μισαλλοδοξία. Μισαλλοδοξία είναι η περιφρόνηση των προσώπων, όχι η διαφωνία με τις ιδέες.
- 02Όποιος λέει ότι δεν υπάρχει αλήθεια για όλους, κάνει κι αυτός μια απόλυτη δήλωση. Κανείς δεν ζει στ' αλήθεια χωρίς σταθερές αλήθειες.
- 03Για τη χριστιανική πίστη η αλήθεια είναι πρόσωπο, ο Χριστός, που ελευθερώνει αντί να φυλακίζει. Γι' αυτό προσφέρεται με ταπείνωση, όχι με υπεροψία.
- 04Αγάπη και αλήθεια δεν χωρίζονται. Λέμε την αλήθεια μέσα στην αγάπη, με πραότητα, σεβασμό και λόγο γεμάτο χάρη.
- 05Η «νέα ανεκτικότητα» που ζητάει να πεις ότι όλες οι απόψεις είναι ίσες είναι κρυφός σχετικισμός. Η γνήσια ανεκτικότητα σέβεται τον άνθρωπο ενώ διαφωνεί με την ιδέα.