«Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Γιατί στέκεσαι μακριά από τη σωτηρία μου και από τα λόγια των στεναγμών μου; Θεέ μου, κράζω την ημέρα και δεν αποκρίνεσαι, και τη νύχτα, και δεν σωπαίνω.»
Ψαλμοί 22:1
Ίσως διαβάζεις αυτές τις γραμμές με χέρια που ακόμη τρέμουν. Κάποιος έφυγε, κάτι χάθηκε, και η ζωή μετά την τραγωδία σου μοιάζει σαν ένα σπίτι του οποίου γκρεμίστηκε ο τοίχος ενώ εσύ ακόμη κοιμόσουν μέσα. Δεν θέλω να βιαστώ. Πρώτα θέλω απλώς να καθίσω δίπλα σου, σιωπηλά, χωρίς να σου πετάξω μια εύκολη φράση που θα έκλεινε βιαστικά τη πληγή.
Επειδή ο πόνος της απώλειας δεν χωράει σε σλόγκαν. Όταν θρηνείς, ωστόσο, δεν χρειάζεσαι κάποιον να σου εξηγήσει γιατί συνέβη· χρειάζεσαι, αντίθετα, κάποιον να μείνει. Και η αλήθεια που θέλω σιγά σιγά να σου ψιθυρίσω είναι αυτή: ο Θεός δεν στέκεται μακριά από τα συντρίμμια σου. Είναι ήδη εκεί, καθισμένος στο χώμα μαζί σου, πριν καν προλάβεις να Τον φωνάξεις.
Σε αυτό το κείμενο δεν θα βρεις φόρμουλες ούτε ενοχές. Θα βρεις, ωστόσο, μια πορεία: από το ωμό «γιατί;» στην παρηγοριά που δεν ντρέπεται για τα δάκρυα, και τέλος στην ελπίδα της ανάστασης που αντέχει ακόμη κι όταν εμείς δεν αντέχουμε. Πάμε αργά, μαζί.
Όταν η ζωή μετά την τραγωδία αρχίζει με ένα ωμό «γιατί;»
Το πρώτο πράγμα που βγαίνει από το στόμα του πενθούντος σπάνια είναι προσευχή με ωραία λόγια. Συνήθως, αντίθετα, είναι μια κραυγή. «Γιατί εμένα; Γιατί τώρα; Πού ήσουν, Θεέ μου;» Και θέλω να ξέρεις κάτι απελευθερωτικό: αυτή η κραυγή μέσα στην τραγωδία δεν είναι αμαρτία. Δεν είναι, επίσης, έλλειψη πίστης. Είναι, αντίθετα, η ίδια η γλώσσα της Γραφής.
Ο ίδιος ο Δαβίδ, ένας άνθρωπος που ο Θεός τον ονόμασε «κατά την καρδίαν μου», ξεκίνησε, πράγματι, έναν ολόκληρο ψαλμό με αυτά ακριβώς τα λόγια (Ψαλμοί 22:1). Δεν τα έκρυψε, ωστόσο, ούτε προσποιήθηκε ότι ήταν δυνατός. Φώναξε προς τον ουρανό ακόμη και όταν ο ουρανός του φαινόταν σιωπηλός. Επομένως, αν αυτές τις μέρες νιώθεις ότι ο Θεός δεν αποκρίνεται, δεν είσαι ο πρώτος πιστός που ένιωσε έτσι· είσαι σε καλή, ιερή συντροφιά.
Πρόσεξε όμως κάτι λεπτό. Ο Δαβίδ δεν φωνάζει στο κενό· φωνάζει σε Κάποιον. «Θεέ μου, Θεέ μου» λέει, ακόμη κι ενώ Τον κατηγορεί ότι στέκεται μακριά. Δηλαδή, μέσα στην ίδια την κραυγή κρύβεται μια κρυφή σχέση που δεν έσπασε. Ο πόνος σου που στρέφεται προς τον Θεό, όσο θυμωμένος κι αν είναι, είναι ακόμη μια μορφή πίστης. Άλλωστε, ο ίδιος ο Χριστός πάνω στον σταυρό δανείστηκε ακριβώς αυτές τις λέξεις.
Η ζωή μετά την τραγωδία βρίσκει τον Θεό στα συντρίμμια
Υπάρχει ένας πειρασμός, όταν χτυπιόμαστε, να φανταστούμε έναν Θεό μακρινό, που μας παρακολουθεί από ψηλά με σταυρωμένα χέρια. Η Γραφή, ωστόσο, ζωγραφίζει το ακριβώς αντίθετο. Δεν μας λέει ότι ο Θεός σταματά τον πόνο πατώντας ένα κουμπί· μας λέει κάτι πιο τρυφερό, ότι σκύβει και κάθεται κοντά σε όσους η καρδιά τους έσπασε (Ψαλμοί 34:18).
Σκέψου, αρχικά, τη λέξη «συντετριμμένος». Δεν περιγράφει κάποιον που στενοχωρήθηκε λίγο. Περιγράφει, αντίθετα, κάποιον τσακισμένο, σπασμένο σε κομμάτια. Και ακριβώς εκεί, σε αυτόν τον άνθρωπο, ο Ψαλμός λέει πως ο Κύριος είναι «πλησίον». Συνεπώς, δεν χρειάζεται πρώτα να συμμαζέψεις τα κομμάτια σου για να Τον πλησιάσεις· είναι ήδη δίπλα στα κομμάτια.
Μάλιστα, η εγγύτητα αυτή δεν είναι θεωρία. Όταν ο Λάζαρος πέθανε, ο Ιησούς δεν έδωσε αμέσως μια διάλεξη για την ανάσταση, αν και ήξερε ότι σε λίγο θα τον ανάσταινε. Πρώτα έκλαψε (Ιωάννης 11:35). Το συντομότερο εδάφιο όλης της Γραφής μάς δείχνει έναν Θεό που δακρύζει μπροστά σε έναν τάφο. Άρα, τα δικά σου δάκρυα δεν Τον ενοχλούν· τα μοιράζεται. Δηλαδή ο Θεός της ζωής μπαίνει ο ίδιος μέσα στον πόνο της ζωής σου, αντί να μένει μακριά.
Το πένθος και η πίστη δεν είναι αντίπαλοι
Κάπου μέσα μας κουβαλάμε μια ψεύτικη ιδέα: ότι ο «δυνατός» πιστός δεν κλαίει, δεν λυγίζει, χαμογελάει σταθερά. Έτσι, πολλοί πενθούντες προσθέτουν στον πόνο τους και ντροπή, σαν τα δάκρυά τους να προδίδουν τον Θεό. Όμως ο Κύριος δεν είπε ποτέ κάτι τέτοιο. Αντίθετα, ο Ιησούς ονόμασε, πράγματι, τους πενθούντες μακάριους (Ματθαίος 5:4).
Σταμάτησε λίγο σε αυτό. Δεν είπε «μακάριοι όσοι δεν πενθούν» ή «όσοι το ξεπερνούν γρήγορα». Είπε, αντίθετα, ότι ευλογημένοι είναι ακριβώς αυτοί που θρηνούν, γιατί αυτοί θα παρηγορηθούν. Δηλαδή το πένθος δεν σε βγάζει έξω από τη χάρη του Θεού· αντίθετα, σε τοποθετεί μέσα στην αγκαλιά μιας υπόσχεσης παρηγοριάς.
Γι' αυτό, σε παρακαλώ, μη βιάζεις τον εαυτό σου να «είσαι καλά». Το πένθος δεν είναι έλλειψη πίστης, ούτε τιμωρία για κάποιο κρυφό αμάρτημα. Είναι ο φυσιολογικός τρόπος με τον οποίο η αγάπη αποχαιρετά. Όποιος σου λέει ότι θα έπρεπε να το έχεις ήδη ξεπεράσει, δεν διάβασε καλά το Ευαγγέλιο. Ο Θεός σε αφήνει να θρηνήσεις, και κρατά υπόσχεση ότι ο θρήνος δεν θα έχει την τελευταία λέξη.
«Φταίω εγώ;» - γιατί ο πόνος δεν είναι πάντα τιμωρία
Σχεδόν κάθε πενθών φτάνει αργά ή γρήγορα σε αυτή την ερώτηση που δαγκώνει: «Μήπως φταίω εγώ; Μήπως ο Θεός με τιμωρεί;» Είναι ανθρώπινο, μα θέλω με όλη μου την τρυφερότητα να σε ανακουφίσω από αυτό το βάρος. Ο Ιησούς συνάντησε ακριβώς αυτή τη λογική και την απέρριψε καθαρά.
Οι μαθητές είδαν έναν άνθρωπο τυφλό εκ γενετής και ρώτησαν ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του (Ιωάννης 9:1). Η απάντηση του Κυρίου σπάει την αλυσίδα της ενοχής: ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του. Με άλλα λόγια, ο πόνος του δεν ήταν ταμπέλα κατηγορίας· ήταν τόπος όπου θα φανερωνόταν η δόξα και το έλεος του Θεού.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι έχουμε πάντα μια καθαρή εξήγηση. Πολλές φορές δεν θα μάθουμε σε αυτή τη ζωή το «γιατί» της τραγωδίας. Όμως ξέρουμε αυτό που μετράει περισσότερο: η τραγωδία σου δεν είναι το τιμολόγιο μιας οργής. Ο Θεός που είδες ίσως σιωπηλό δεν κρατά εναντίον σου έναν κρυφό λογαριασμό· κρατά, αντίθετα, την υπόσχεση να φέρει φως εκεί που τώρα βλέπεις μόνο σκοτάδι. Επομένως, η ζωή μετά την τραγωδία δεν είναι μια ποινή που εκτίεις, αλλά ένας δρόμος όπου σε συνοδεύει το έλεός Του.
Η παρηγοριά στην απώλεια: ο Θεός μάς παρηγορεί για να παρηγορούμε
Όταν περάσει το πρώτο σοκ, αρχίζει το μακρύ, σιωπηλό κομμάτι της ζωής μετά την τραγωδία: το να μαθαίνεις να ζεις ξανά. Εδώ, ωστόσο, η Γραφή δεν σου υπόσχεται ότι θα ξεχάσεις, αλλά ότι δεν θα μείνεις απαρηγόρητος. Ο Παύλος, για παράδειγμα, ονομάζει τον Θεό «Πατέρα των οικτιρμών και Θεό κάθε παρηγορίας», Εκείνον που μας παρηγορεί μέσα σε κάθε θλίψη (Β' Κορινθίους 1:3).
Πρόσεξε όμως πού καταλήγει αυτή η παρηγοριά. Δεν είναι μόνο για να ανακουφιστείς εσύ. Ο Θεός σε παρηγορεί ώστε αύριο, με τις ίδιες ουλές, να μπορείς να παρηγορήσεις κάποιον άλλον που θα βρεθεί εκεί που είσαι σήμερα. Συνεπώς, ο πόνος σου, όσο κι αν τώρα μοιάζει στείρος, δεν θα πάει χαμένος· γίνεται σιγά σιγά πηγή παρηγοριάς για άλλους.
Στην πράξη, αυτή η παρηγοριά έρχεται συχνά με σάρκα και οστά: μέσα από την κοινότητα, από αδελφούς και αδελφές που κάθονται μαζί σου χωρίς να βιάζονται. Για όσους θέλουν να σταθούν σωστά δίπλα στους πενθούντες ή να καταλάβουν βαθύτερα τη βιβλική παρηγοριά, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει μελέτη που βοηθά να συναντήσουμε τον πόνο με αλήθεια και τρυφερότητα μαζί. Δεν είμαστε φτιαγμένοι να πενθούμε μόνοι.
Περπατώντας μέσα από την κοιλάδα, όχι γύρω της
Ο πιο αγαπημένος ψαλμός του πένθους δεν υπόσχεται παράκαμψη. Ο Δαβίδ δεν λέει «δεν θα μπω στην κοιλάδα της σκιάς του θανάτου», αλλά «κι αν περπατήσω μέσα» από αυτήν (Ψαλμοί 23:4). Δηλαδή ο δρόμος προς το φως περνά μέσα από το σκοτάδι, όχι παρακάμπτοντάς το. Δεν υπάρχει συντόμευση που να αποφεύγει τη θλίψη.
Όμως μέσα σε εκείνη την κοιλάδα κάτι αλλάζει στον λόγο του Δαβίδ. Ως τότε μιλούσε για τον Θεό σε τρίτο πρόσωπο, «ο Κύριος είναι ο ποιμένας μου». Τη στιγμή που μπαίνει στη σκιά του θανάτου, αρχίζει να μιλά κατευθείαν: «εσύ είσαι μαζί μου». Πολλές φορές, παράδοξα, στον βαθύτερο πόνο γνωρίζουμε τον Θεό πιο προσωπικά απ' όσο στις εύκολες μέρες.
Έτσι, το ζητούμενο δεν είναι να μη φοβηθείς ποτέ. Είναι να μη μείνεις μόνος στον φόβο. Η ράβδος και η βακτηρία του ποιμένα δεν εξαφανίζουν την κοιλάδα· σε συνοδεύουν μέσα της. Και αυτό αρκεί για ένα βήμα ακόμη, και ύστερα για άλλο ένα, ώσπου μια μέρα η κοιλάδα θα έχει περάσει.
Η ελπίδα της ανάστασης κρατά όρθια τη ζωή μετά την τραγωδία
Φτάνουμε τώρα εκεί που κρατιέται όρθια όλη η ζωή μετά την τραγωδία: στην ελπίδα της ανάστασης. Δεν μιλάμε για ευχολόγιο, αλλά για μια υπόσχεση με συγκεκριμένο πρόσωπο, τον αναστημένο Χριστό. Ο Παύλος γράφει ότι είναι πεπεισμένος πως τίποτα, ούτε ο ίδιος ο θάνατος, δεν μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού (Ρωμαίους 8:38).
Πρόσεξε ότι ο θάνατος μπαίνει πρώτος στη λίστα. Δηλαδή ακριβώς ο εχθρός που σου άρπαξε αυτόν που αγάπησες είναι ανίκανος να αρπάξει την αγάπη του Θεού από πάνω σου, ή τον αγαπημένο σου που πέθανε εν Χριστώ από τα χέρια Του. Στον Κύριο, ο χωρισμός δεν είναι οριστικός· είναι ένα οδυνηρό «εις το επανιδείν».
Και υπάρχει μια εικόνα που κρατώ για το τέλος, γιατί είναι η πιο τρυφερή ολόκληρης της Γραφής. Έρχεται μέρα που ο ίδιος ο Θεός θα σκουπίσει κάθε δάκρυ από τα μάτια (Αποκάλυψη 21:4). Πρόσεξε: δεν στέλνει άγγελο, ούτε δίνει απλώς εντολή. Σκύβει, αντίθετα, ο Ίδιος. Η ελπίδα της ανάστασης δεν σβήνει σήμερα τα δάκρυά σου σαν να μην υπήρξαν· τα κρατά, αντίθετα, ως πολύτιμα, μέχρι το χέρι Εκείνου να τα σκουπίσει για πάντα. Έτσι, η ζωή μετά την τραγωδία δεν τελειώνει στον τάφο, αλλά στην αγκαλιά που σκουπίζει τα δάκρυα.
Όταν δεν βλέπεις το νόημα, η αγάπη Του εξακολουθεί να εργάζεται
Υπάρχει ένα εδάφιο που συχνά το πετάμε βιαστικά στους πενθούντες και τους πληγώνουμε: ότι όλα συνεργούν στο καλό (Ρωμαίους 8:28). Όταν λέγεται σαν εύκολο μπάλωμα, γίνεται σκληρό. Όμως, ειπωμένο σωστά, είναι από τα πιο παρήγορα λόγια της Γραφής. Ας το ακούσουμε ξανά, αργά.
Το εδάφιο δεν λέει ότι κάθε πράγμα είναι καλό. Η τραγωδία σου δεν είναι καλή· είναι κακό, και ο Θεός την ονομάζει κι Εκείνος εχθρό. Λέει, αντίθετα, ότι ο Θεός είναι τόσο μεγάλος και τόσο καλός, ώστε ακόμη και μέσα από το κακό υφαίνει τελικά κάτι αγαθό, για όσους Τον αγαπούν. Δεν βλέπεις σήμερα το σχέδιο· βλέπεις την ανάποδη του κεντήματος, τους μπερδεμένους κόμπους. Η σωστή όψη έρχεται.
Επομένως, δεν σου ζητώ να νιώσεις ότι όλα έχουν νόημα τώρα. Σου ζητώ μόνο να κρατήσεις το χέρι Εκείνου που έχει ήδη το νόημα, ακόμη κι όταν εσύ δεν το βλέπεις. Η ζωή μετά την τραγωδία δεν χτίζεται επειδή βρήκαμε όλες τις απαντήσεις, αλλά επειδή ο Θεός που δακρύζει μαζί μας είναι ο ίδιος Θεός που νίκησε τον θάνατο, και δεν θα αφήσει την τελευταία λέξη στον τάφο.
Βασικά σημεία
- 01Αρχικά, η ζωή μετά την τραγωδία δεν αρχίζει με εξηγήσεις, αλλά με την παρουσία ενός Θεού που κάθεται μαζί σου στα συντρίμμια· δηλαδή το «γιατί;» σου δεν είναι αμαρτία, είναι η γλώσσα της Γραφής.
- 02Επιπλέον, το πένθος και η πίστη δεν είναι αντίπαλοι. Τα δάκρυα, ωστόσο, δεν είναι έλλειψη πίστης ούτε τιμωρία· πράγματι, ο Ιησούς ονόμασε τους πενθούντες μακάριους και ο Ίδιος δάκρυσε μπροστά σε έναν τάφο.
- 03Ο πόνος σου, εξάλλου, δεν είναι πάντα τιμωρία. Όπως, για παράδειγμα, είπε ο Κύριος για τον τυφλό, υπάρχει πόνος μέσα από τον οποίο φανερώνονται τα έργα και το έλεος του Θεού, χωρίς ταμπέλα ενοχής.
- 04Επιπλέον, ο Θεός μάς παρηγορεί όχι μόνο για να ανακουφιστούμε, αλλά για να γίνουμε εμείς πηγή παρηγοριάς σε άλλους που πενθούν· συνεπώς αυτό συμβαίνει συχνά μέσα στην κοινότητα.
- 05Τέλος, η ελπίδα της ανάστασης δεν σβήνει σήμερα τα δάκρυα· τα κρατά, αντίθετα, ως πολύτιμα ώσπου ο ίδιος ο Θεός να τα σκουπίσει για πάντα, και τίποτα, ούτε ο θάνατος, δεν μας χωρίζει από την αγάπη Του.