«Αυτοί μάλιστα ήταν ευγενέστεροι από εκείνους στη Θεσσαλονίκη, γιατί δέχθηκαν τον λόγο με κάθε προθυμία, εξετάζοντας κάθε μέρα τις Γραφές, για να δουν αν έτσι έχουν τα πράγματα.»
Πράξεις 17:11
Η βιβλική απάντηση στον σχετικισμό είναι απλή και ριζική. Η αλήθεια δεν είναι προσωπική επιλογή ούτε ρευστή αίσθηση. Αντίθετα, μένει σταθερή επειδή πηγάζει από τον αμετάβλητο Θεό. Όταν λοιπόν η εποχή μας ψιθυρίζει πως «η δική σου αλήθεια» είναι το μόνο μέτρο, ο πιστός καλείται να επιστρέψει εκεί που η αλήθεια έχει πρόσωπο και λόγο.
Ωστόσο, η σύγχυση δεν είναι αθώα. Ο μεταμοντερνισμός και η πίστη συγκρούονται ακριβώς εδώ. Δηλαδή, το πνεύμα της εποχής υπόσχεται ελευθερία από κάθε απόλυτο. Στην πράξη όμως αφαιρεί από τον άνθρωπο το έδαφος κάτω από τα πόδια του. Επιπλέον, η ιδέα ότι κάθε ερμηνεία είναι εξίσου έγκυρη ακούγεται ταπεινή. Στην ουσία όμως κηρύσσει πως κανείς δεν μπορεί να ξέρει τίποτε με βεβαιότητα. Αν θέλω να αναγνωρίσω αυτό το πνεύμα μέσα μου, οφείλω να δω τη ρίζα του: μια λεπτή φιλαυτία που τοποθετεί το «εγώ» στο κέντρο και κάνει τον εαυτό μου μέτρο της αλήθειας.
Σ' αυτό το άρθρο δεν θα απαντήσουμε με συνθήματα αλλά με τη Γραφή. Καταρχήν θα δούμε ποιο είναι το βιβλικό κριτήριο. Έπειτα θα ακούσουμε τι λέει ο ίδιος ο Θεός για την αλήθεια. Στη συνέχεια θα δούμε γιατί η απόλυτη αλήθεια δεν καταργείται από τη μόδα της εποχής. Τέλος θα δείξουμε πώς η βιβλική απάντηση στον σχετικισμό γίνεται πρακτική διάκριση, χωρίς σκληρότητα προς όσους πλανώνται.
Το βιβλικό κριτήριο: η αληθινή απάντηση στον σχετικισμό αρχίζει με έλεγχο
Πριν δεχτούμε ή απορρίψουμε οποιαδήποτε διδασκαλία, η Γραφή μας δίνει μια στάση: να εξετάζουμε. Οι πιστοί στη Βέροια δεν θεωρήθηκαν δύσπιστοι, αλλά «ευγενέστεροι», ακριβώς επειδή έλεγχαν καθημερινά αν όσα άκουγαν συμφωνούσαν με τις Γραφές (Πράξεις 17:11). Επομένως, η αληθινή απάντηση στον σχετικισμό δεν είναι μια τυφλή βεβαιότητα, αλλά μια πειθαρχημένη συνήθεια ελέγχου.
Η ίδια αρχή ισχύει και για τα πνευματικά μηνύματα. Δεν καλούμαστε να πιστεύουμε κάθε φωνή που επικαλείται τον Θεό, αλλά να δοκιμάζουμε τα πνεύματα, γιατί πολλοί ψευδοπροφήτες κυκλοφορούν στον κόσμο (Α' Ιωάννου 4:1). Με άλλα λόγια, η διάκριση δεν είναι έλλειψη αγάπης· είναι πράξη αγάπης προς την αλήθεια και προς όσους κινδυνεύουν να πλανηθούν.
Παρατηρήστε ότι το μέτρο εδώ δεν είναι το συναίσθημά μας ούτε η δημοτικότητα μιας ιδέας. Αντίθετα, μέτρο είναι το γραμμένο κείμενο. Συνεπώς, ο σχετικισμός χάνει το έδαφός του από την πρώτη στιγμή. Δηλαδή, αν υπάρχει σταθερό κριτήριο με το οποίο ελέγχουμε τα πάντα, τότε η αλήθεια δεν μπορεί να είναι απλώς «η δική μου εκδοχή». Έτσι η βιβλική απάντηση στον σχετικισμό στέκει σε στέρεο έδαφος.
Η αλήθεια έχει πρόσωπο και λόγο, όχι πολλές εκδοχές
Ο σχετικισμός θεωρεί την αλήθεια σαν μια άποψη ανάμεσα σε άλλες. Η Γραφή όμως την παρουσιάζει σαν κάτι που έχει πρόσωπο. Ο Ιησούς δεν είπε ότι δείχνει έναν δρόμο, αλλά ότι ο ίδιος είναι η αλήθεια (Ιωάννης 14:6). Όταν λοιπόν η αλήθεια ταυτίζεται με ένα ζωντανό Πρόσωπο, παύει να είναι ρευστή· γίνεται σταθερή όσο σταθερός είναι ο Θεός.
Επιπλέον, ο λόγος του Θεού δεν περιγράφεται απλώς ως αληθινός, αλλά ως η ίδια η αλήθεια με την οποία αγιαζόμαστε (Ιωάννης 17:17). Δηλαδή η Γραφή δεν περιέχει κάποια αλήθεια ανάμεσα σε πολλά λάθη· είναι το αξιόπιστο μέτρο με το οποίο μετράμε ό,τι ακούμε. Γι' αυτό και ο ψαλμωδός ομολογεί ότι το θεμέλιο του λόγου του Θεού είναι η αλήθεια (Ψαλμοί 119:160).
Συνεπώς, το ερώτημα δεν είναι «ποια αλήθεια ταιριάζει σ' εμένα», αλλά «τι έχει αποκαλύψει ο Θεός». Αντίθετα με το πνεύμα της εποχής, ο πιστός δεν κατασκευάζει την αλήθεια κατά τα μέτρα του· τη λαμβάνει ως δώρο και υποτάσσεται σ' αυτήν με χαρά.
Απόλυτη αλήθεια: γιατί δεν παλιώνει με τη μόδα της εποχής
Ο μεταμοντερνισμός υπόσχεται διαρκή ανανέωση: κάθε γενιά καλείται να ξανασκεφτεί, να ξανασχεδιάσει, να ξαναφανταστεί ακόμη και την πίστη. Όμως η απόλυτη αλήθεια του Θεού δεν είναι προϊόν εποχής για να αναθεωρείται. Ο χόρτος ξεραίνεται και το άνθος μαραίνεται, ο λόγος όμως του Θεού μένει στον αιώνα (Ησαΐας 40:8).
Ο ίδιος ο Κύριος το επιβεβαίωσε με τρόπο που δεν αφήνει περιθώρια: ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι λόγοι του όμως δεν θα παρέλθουν (Ματθαίος 24:35). Επομένως, όταν ακούμε ότι η Γραφή πρέπει να γίνει «συμβατή» με το πνεύμα της εποχής, στην ουσία μας ζητούν να αλλάξουμε αυτό που εξ ορισμού δεν αλλάζει.
Εδώ φαίνεται η επάρκεια της Γραφής. Δεν χρειαζόμαστε μια νέα αποκάλυψη για κάθε πολιτισμική στροφή· έχουμε ήδη επαρκή λόγο για να ζήσουμε θεάρεστα. Η ίδια η μόδα του «νέου» που υμνεί η εποχή μας περνά γρήγορα, ενώ η αλήθεια του Θεού στέκει αμετακίνητη πάνω από κάθε ρεύμα.
Η επάρκεια της Γραφής απέναντι στη φιλοσοφία της εποχής
Η Γραφή δεν είναι ένα ανθρώπινο εγχειρίδιο που γερνά· είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, έλεγχο, επανόρθωση και εκπαίδευση στη δικαιοσύνη (Β' Τιμόθεο 3:16). Με αυτόν τον τρόπο, η ίδια η Γραφή δηλώνει ότι αρκεί για να καταρτίσει πλήρως τον άνθρωπο του Θεού. Συνεπώς, δεν χρειάζεται να τη συμπληρώσουμε με τα ρεύματα της φιλοσοφίας.
Ακριβώς γι' αυτό ο απόστολος προειδοποιεί να μη μας παρασύρει κανείς με τη φιλοσοφία και την κενή απάτη, που στηρίζονται στις ανθρώπινες παραδόσεις και όχι στον Χριστό (Κολοσσαείς 2:8). Παρατηρήστε ότι το πρόβλημα δεν είναι η σκέψη αυτή καθαυτή, αλλά η σκέψη που στήνεται ως κριτής πάνω από τον λόγο του Θεού.
Όταν χάνεται αυτή η επάρκεια, η εκκλησία γίνεται όπως ένα νήπιο που το κλυδωνίζει κάθε άνεμος διδασκαλίας, μέσα από τη δολιότητα και την πανουργία των ανθρώπων που μεθοδεύουν την πλάνη (Εφεσίους 4:14). Έτσι γεννιέται και ο πειρασμός να ζητάμε δασκάλους που απλώς μας ευχαριστούν: άνθρωποι με κνηθόντες την ακοήν, που αναζητούν λόγια ευχάριστα αντί για την υγιή αλήθεια. Αντίθετα, όποιος θεμελιώνεται στην επαρκή Γραφή στέκει σταθερός, γιατί δεν εξαρτά την πίστη του από την επόμενη πνευματική μόδα.
Πρακτική διάκριση: πώς εφαρμόζουμε τη βιβλική απάντηση στον σχετικισμό
Η διάκριση αρχίζει με ταπεινότητα απέναντι στο κείμενο, όχι με αλαζονεία απέναντι στους ανθρώπους. Καταρχάς, μένουμε στον λόγο του Χριστού· γιατί εκεί υποσχέθηκε ότι θα γνωρίσουμε την αλήθεια και η αλήθεια θα μας ελευθερώσει (Ιωάννης 8:31). Έτσι, η ελευθερία δεν βρίσκεται στο να φτιάχνουμε τη δική μας αλήθεια, αλλά στο να μένουμε στη δική Του.
Έπειτα, ελέγχουμε τα μηνύματα της εποχής με συγκεκριμένο μέτρο. Η Γραφή φτάνει στο σημείο να πει ότι, ακόμη κι αν εμείς ή ένας άγγελος κηρύξει διαφορετικό ευαγγέλιο, ας είναι ανάθεμα (Γαλάτες 1:8). Με άλλα λόγια, ούτε η γοητεία ενός ομιλητή ούτε η αίγλη μιας τάσης μπορούν να ακυρώσουν το κριτήριο του λόγου. Εδώ φαίνεται καθαρά πώς λειτουργεί η πλάνη: σπάνια έρχεται κατάματα ως ψέμα, αλλά μεταμφιεσμένη σε «νέα αλήθεια». Τα τεχνάσματα του εχθρού στοχεύουν ακριβώς στο συναίσθημά μας, ζητώντας να το κάνουν μέτρο της αλήθειας. Γι' αυτό η βιβλική απάντηση στον σχετικισμό περιλαμβάνει και τη διάκριση ως αληθινή τέχνη του πνευματικού νου, που ανιχνεύει το δόλωμα πριν αυτό ριζώσει.
Τέλος, χρειάζεται ανανέωση του νου, ώστε να μη συμμορφωνόμαστε με τον αιώνα τούτον αλλά να μεταμορφωνόμαστε και να δοκιμάζουμε ποιο είναι το θέλημα του Θεού (Ρωμαίους 12:2). Πρακτικά αυτό σημαίνει τακτική μελέτη της Γραφής, υγιή κοινωνία και υπομονετική κατήχηση, όπως καλλιεργείται και στο Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος, ώστε η διάκριση να γίνει συνήθεια και όχι περιστασιακή αντίδραση. Έτσι αγαπάμε τους ανθρώπους που πλανώνται, δείχνοντάς τους με πραότητα τη σταθερή αλήθεια αντί για το ρευστό συναίσθημα. Για περαιτέρω μελέτη, χρήσιμο είναι το υλικό βιβλικής κατάρτισης στο Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος.
Βασικά σημεία
- 01Η βιβλική απάντηση στον σχετικισμό ξεκινά με τη συνήθεια του ελέγχου: εξετάζουμε τα πάντα με τη Γραφή, όπως οι Βεροιείς, και δοκιμάζουμε κάθε πνεύμα αντί να το δεχόμαστε τυφλά.
- 02Η αλήθεια δεν είναι μία άποψη ανάμεσα σε πολλές· έχει πρόσωπο στον Χριστό και σταθερό λόγο στη Γραφή, γι' αυτό και μένει απόλυτη αλήθεια πάνω από κάθε εποχή.
- 03Ο μεταμοντερνισμός και η πίστη συγκρούονται στο σημείο της επάρκειας της Γραφής: δεν χρειαζόμαστε νέα αποκάλυψη για κάθε πολιτισμική στροφή, αλλά πιστή υποταγή στον αμετάβλητο λόγο.
- 04Η πρακτική διάκριση γίνεται με αγάπη: μένουμε στον λόγο του Χριστού, ανανεώνουμε τον νου μας και δείχνουμε με πραότητα τη σταθερή αλήθεια σε όσους πλανώνται.