Πνεύμα της εποχής: πώς το αναγνωρίζω μέσα μου - μια βιβλική ματιά στη φιλαυτία

I.Τι είναι το πνεύμα της εποχής και πώς τρέφει τη φιλαυτία

Όταν λέμε «πνεύμα της εποχής», εννοούμε τον αόρατο τρόπο σκέψης που μια κοινωνία θεωρεί αυτονόητο και αδιαμφισβήτητο. Δηλαδή είναι το κλίμα μέσα στο οποίο αναπνέουμε χωρίς να το προσέχουμε. Σήμερα, ωστόσο, αυτό το κλίμα τοποθετεί τον εαυτό στο κέντρο των πάντων.

Ο Παύλος δεν περιγράφει απλώς μια εποχή κακών ανθρώπων· περιγράφει μια εποχή που η αμαρτία γίνεται κανόνας (Β' Τιμόθεο 3:1). Και πρώτη στον κατάλογο των γνωρισμάτων δεν είναι η φιλαργυρία ούτε η αλαζονεία, αλλά η φιλαυτία (Β' Τιμόθεο 3:2). Με άλλα λόγια, η αγάπη του εαυτού είναι η ρίζα από την οποία βλασταίνουν όλα τα υπόλοιπα.

Ωστόσο εδώ χρειάζεται προσοχή. Η Γραφή δεν καταδικάζει το να φροντίζουμε υγιώς τη ζωή που μας έδωσε ο Θεός. Καταδικάζει τη φιλαυτία ως λατρεία του εαυτού, δηλαδή την τοποθέτησή του στη θέση που ανήκει μόνο στον Θεό. Επομένως το πρόβλημα δεν είναι ότι αγαπάμε· είναι ότι αγαπάμε λάθος πράγμα πρώτο.

II.Το βιβλικό κριτήριο: γιατί ελέγχουμε τα πάντα με τη Γραφή

Αν το πνεύμα της εποχής είναι αόρατο, τότε δεν μπορούμε να το κρίνουμε με βάση το αίσθημά μας· γιατί ακριβώς το αίσθημά μας έχει ήδη διαμορφωθεί από αυτό. Χρειαζόμαστε λοιπόν ένα κριτήριο έξω από εμάς, σταθερό και αυθεντικό.

Οι πιστοί στη Βέροια μάς δίνουν το υπόδειγμα. Δεν δέχτηκαν τυφλά ούτε καν τον λόγο του Παύλου· τον εξέταζαν καθημερινά με βάση τις Γραφές, για να δουν αν όντως ευσταθούσε (Πράξεις 17:11). Αυτή η νηφάλια εξέταση δεν είναι έλλειψη πίστης, αλλά ώριμη πνευματική διάκριση.

Επιπλέον, ο απόστολος Ιωάννης μάς προστάζει να μην εμπιστευόμαστε κάθε «πνεύμα», αλλά να δοκιμάζουμε τα πνεύματα αν είναι από τον Θεό (Α' Ιωάννου 4:1). Συνεπώς η διάκριση δεν είναι προαιρετική για τον ώριμο πιστό· είναι εντολή. Και η πέτρα του ελέγχου παραμένει πάντα η ίδια: η θεόπνευστη και επαρκής Γραφή, που μας εξοπλίζει για κάθε καλό έργο. Γι' αυτό αξίζει να εντρυφούμε συστηματικά στη μελέτη του λόγου, όπως καλλιεργείται στο Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος.

Ας προσέξουμε, ωστόσο, πώς λειτουργεί η πλάνη. Σπάνια έρχεται κατά μέτωπο· συνήθως χρησιμοποιεί τεχνάσματα του εχθρού που κολακεύουν τη φιλαυτία μας. Δηλαδή η σύγχρονη απάτη μάς ψιθυρίζει ότι η αλήθεια είναι σχετική, ότι ο καθένας έχει τη δική του «αλήθεια», και έτσι ο σχετικισμός γκρεμίζει σιωπηλά το σταθερό κριτήριο. Αντιθέτως, η τέχνη της πνευματικής διάκρισης δεν αναζητά δασκάλους που απλώς μας ευχαριστούν, αλλά την αλήθεια του Θεού, ακόμη κι όταν αυτή ελέγχει την καρδιά μας.

III.Η σιωπηλή διάβρωση του χαρακτήρα

Η φιλαυτία δεν μένει ποτέ μόνη της. Όταν ο εαυτός γίνει κέντρο, σιγά σιγά αλλάζει ολόκληρος ο χαρακτήρας. Ο Παύλος το δείχνει αυτό με μια αλυσίδα γνωρισμάτων που ξετυλίγεται φυσικά: από την αγάπη του εαυτού στην ασπλαχνία, την αδιαλλαξία, την έλλειψη αυτοκυριαρχίας (Β' Τιμόθεο 3:3).

Στη συνέχεια ο κατάλογος κορυφώνεται: άνθρωποι «φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι» (Β' Τιμόθεο 3:4). Δηλαδή η ηδονή του εαυτού εκτοπίζει την αγάπη προς τον Θεό. Επομένως αυτή είναι ακριβώς η διάβρωση του χαρακτήρα: όχι ένα ξαφνικό μεγάλο πέσιμο, αλλά μια αργή μετατόπιση του κέντρου βάρους.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι όλα αυτά μπορούν να συνυπάρξουν με μια εξωτερική μορφή ευσέβειας (Β' Τιμόθεο 3:5). Με άλλα λόγια, μπορεί κανείς να κρατά το σχήμα της πίστης, αλλά να έχει αρνηθεί τη δύναμή της. Επομένως η διάκριση δεν αφορά μόνο τους «έξω»· αφορά πρώτα την ίδια μας την καρδιά.

IV.Η αλήθεια: αγάπη που δεν ζητά τα δικά της

Απέναντι στη φιλαυτία, η Γραφή δεν προτείνει την αυτο-υποτίμηση, αλλά μια εντελώς άλλη κατεύθυνση της καρδιάς. Αντί να αποβλέπουμε στα δικά μας, καλούμαστε να θεωρούμε τους άλλους ανώτερους από τον εαυτό μας και να ενδιαφερόμαστε για το συμφέρον τους (Φιλιππησίους 2:3), (Φιλιππησίους 2:4).

Αυτή η στροφή δεν είναι ηθική επιβολή· αντιθέτως, είναι η ίδια η φύση της αγάπης. Πράγματι, η αγάπη, όπως την περιγράφει το Πνεύμα, «δεν ζητά τα δικά της» (Α' Κορινθίους 13:5). Συνεπώς το αντίδοτο στη φιλαυτία δεν είναι το μίσος του εαυτού, αλλά η ελευθερία από την εμμονή με τον εαυτό.

Εξάλλου ο ίδιος ο Κύριος συμπύκνωσε τον νόμο σε δύο εντολές: να αγαπάμε τον Θεό και τον πλησίον μας (Ματθαίος 22:39). Πραγματικά, όταν η καρδιά μας στρέφεται προς τα εκεί, το πνεύμα της εποχής χάνει σταδιακά τη δύναμή του πάνω μας, επειδή πια δεν έχει θρόνο να καθίσει.

V.Πρακτική διάκριση: πώς αναγνωρίζω το πνεύμα της εποχής μέσα μου

Πώς λοιπόν το βγάζω αυτό στην πράξη; Το πρώτο βήμα είναι η ειλικρινής προσευχή που καλεί τον Θεό να ερευνήσει την καρδιά μας, γιατί από μόνοι μας δεν τη βλέπουμε καθαρά (Ψαλμοί 139:23), (Ψαλμοί 139:24). Η αυτο-εξέταση χωρίς το φως του Θεού γίνεται εύκολα αυτοδικαίωση.

Δεύτερον, η καθημερινή έκθεση στη Γραφή ανανεώνει τον νου μας, ώστε να μη συμμορφωνόμαστε με τον αιώνα τούτον, αλλά να μεταμορφωνόμαστε (Ρωμαίους 12:2). Όσο περισσότερο το πνεύμα της εποχής έχει διαποτίσει τη σκέψη μας, τόσο πιο συστηματική χρειάζεται να είναι αυτή η ανανέωση.

Τρίτον, η αυτάρνηση γίνεται καθημερινή στάση ζωής, όχι μια μεμονωμένη ηρωική πράξη (Λουκάς 9:23). Πρακτικά, ρωτάμε τον εαυτό μας: σ' αυτή την απόφαση ψάχνω το θέλημα του Θεού ή την άνεσή μου; Όσο πιο συχνά κάνουμε αυτή την ερώτηση τίμια, τόσο πιο ευδιάκριτο μάς γίνεται το πνεύμα της εποχής μέσα μας, και τόσο πιο αληθινή η μετάνοιά μας.