«Και μη συμμορφώνεστε με τον κόσμο αυτόν, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανανέωση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο.»
Ρωμαίους 12:2
Πολλοί γονείς ξενυχτούν με την ίδια αγωνία: μεταδίδουμε στ' αλήθεια βιβλικές αξίες στους εφήβους μας, ή απλώς τους φορτώνουμε κανόνες που θα τους πετάξουν μακριά μόλις φύγουν από το σπίτι; Η ερώτηση είναι τίμια και πονάει, γιατί όλοι έχουμε δει παιδιά που μεγάλωσαν σε χριστιανικό σπίτι και όμως γύρισαν την πλάτη στην πίστη μόλις βρέθηκαν μόνα τους.
Το πρόβλημα σπάνια είναι ότι δώσαμε λάθος κανόνες. Συνήθως είναι ότι δώσαμε σωστούς κανόνες χωρίς τη σχέση και τον λόγο που τους γεννά. Ένας κανόνας χωρίς καρδιά είναι ένα κλουβί. Μια αξία με ρίζα στον χαρακτήρα του Θεού είναι φτερά. Ωστόσο η διαφορά ανάμεσα στα δύο δεν φαίνεται αμέσως, και γι' αυτό αξίζει να σταθούμε με προσοχή.
Σ' αυτό το άρθρο θα δούμε πρακτικά πώς μεταδίδουμε βιβλικές αξίες στους εφήβους με τρόπο που μένει. Δηλαδή πώς περνάμε από τον φόβο της τιμωρίας στην πεποίθηση της καρδιάς. Επιπλέον θα δούμε πώς βοηθάμε τον έφηβο να καταλάβει όχι μόνο το «τι» αλλά κυρίως το «γιατί». Έτσι η πίστη γίνεται δική του και όχι ένα δανεικό ρούχο που θα το βγάλει με την πρώτη ευκαιρία.
Γιατί οι σκέτοι κανόνες δεν κρατούν τους εφήβους
Ας ξεκινήσουμε με μια αλήθεια που ανακουφίζει. Ο έφηβος που ρωτά «μα γιατί;» δεν είναι αντάρτης, είναι άνθρωπος που ξυπνά. Αρχικά αυτό μας τρομάζει, όμως στην πραγματικότητα είναι ευκαιρία. Πράγματι, οι βιβλικές αξίες αντέχουν στους εφήβους μόνο όταν τις κατανοούν, όχι όταν απλώς τις φοβούνται. Όταν ένα παιδί δέχεται έναν κανόνα μόνο επειδή «το είπε ο μπαμπάς», η υπακοή του στηρίζεται στην παρουσία μας. Συνεπώς, μόλις λείψουμε, λείπει και ο λόγος.
Ο απόστολος Παύλος προειδοποιεί ότι ο κόσμος ασκεί συνεχή πίεση να μας χύσει στο δικό του καλούπι. (Ρωμαίους 12:2) Επομένως ένας έφηβος που έμαθε μόνο να συμμορφώνεται, χωρίς να έχει ανακαινισμένο νου, θα συμμορφωθεί απλώς σε ένα άλλο καλούπι, αυτό της παρέας ή της εποχής. Η μεταμόρφωση που περιγράφει ο Παύλος δεν είναι εξωτερική πειθαρχία αλλά εσωτερική αλλαγή σκέψης.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ρίζα του ζητήματος: η σχέση πάνω από κανόνες δεν σημαίνει χαλάρωση των ορίων, αλλά ότι τα όρια στηρίζονται σε δεσμό εμπιστοσύνης και σε κατανοητό λόγο. Συνεπώς ο στόχος μας δεν είναι παιδιά που φοβούνται την τιμωρία, αλλά παιδιά που αγαπούν το καλό επειδή κατάλαβαν γιατί είναι καλό.
Η βάση των αξιών: ο χαρακτήρας του Θεού, όχι η δική μας γνώμη
Για να αντέξει μια αξία στον καιρό της πίεσης, ο έφηβος πρέπει να ξέρει ότι δεν στηρίζεται στη δική μας προτίμηση αλλά σε κάτι σταθερό. Η αντικειμενική ηθική αλήθεια δεν είναι θέμα γούστου. Το καλό είναι καλό επειδή αντανακλά τον ίδιο τον χαρακτήρα του Θεού, που είναι αγάπη, αλήθεια και αγιότητα. Δηλαδή δεν λέμε «μην λες ψέματα γιατί θα τιμωρηθείς», αλλά «η αλήθεια αξίζει γιατί ο Θεός που σε αγαπά είναι αληθινός».
Ο προφήτης Ησαΐας προειδοποιεί πόσο επικίνδυνο είναι να μπερδεύουμε τις ταμπέλες, βαφτίζοντας το κακό καλό και το καλό κακό. (Ησαΐας 5:20) Σήμερα ακριβώς αυτό διδάσκεται συχνά στους νέους: ότι ο καθένας ορίζει τη δική του αλήθεια. Ωστόσο, αν το σωστό και το λάθος είναι απλώς προσωπική άποψη, τότε κανένας κανόνας δεν έχει πραγματικό βάρος, και ο έφηβος το διαισθάνεται.
Γι' αυτό αξίζει να δείχνουμε στα παιδιά μας ότι η ηθική δεν είναι ένα τυχαίο σύστημα, αλλά πηγάζει από Κάποιον. Όπως εξηγεί καλά και το υλικό του Ελληνικού Βιβλικού Σχολείου Λόγος, η σταθερότητα της αλήθειας είναι δώρο και προστασία, όχι περιορισμός. Συνεπώς, όταν ένας έφηβος καταλάβει ότι πίσω από κάθε εντολή στέκεται ένας Πατέρας που τον αγαπά, η εντολή παύει να είναι φραγμός και γίνεται φάρος.
Πώς μεταδίδουμε βιβλικές αξίες στους εφήβους στην καθημερινότητα
Η Γραφή μάς δίνει ένα εκπληκτικά πρακτικό μοντέλο. Ο Μωυσής δεν λέει στους γονείς να κάνουν ένα επίσημο μάθημα την εβδομάδα, αλλά να φυτέψουν πρώτα τον λόγο στη δική τους καρδιά. (Δευτερονόμιο 6:6) Πρώτον, η αξία ζει μέσα μας, και μετά μεταδίδεται. Τα παιδιά δεν υιοθετούν αυτά που τους κηρύττουμε, αλλά αυτά που μας βλέπουν να ζούμε.
Έπειτα ο λόγος μιλιέται φυσικά μέσα στην καθημερινή ζωή, στο τραπέζι, στον δρόμο, το βράδυ πριν τον ύπνο. (Δευτερονόμιο 6:7) Δηλαδή η μετάδοση των αξιών δεν είναι μια διάλεξη αλλά μια συνομιλία που κρατάει χρόνια. Για παράδειγμα, μια είδηση στην τηλεόραση ή μια κατάσταση στο σχολείο γίνεται αφορμή να ρωτήσουμε «εσύ τι λες;» και να ακούσουμε πραγματικά.
Ο σοφός των Παροιμιών μάς θυμίζει ότι η αγωγή ξεκινά νωρίς και αφήνει βαθιά ρίζα. (Παροιμίες 22:6) Ωστόσο «νωρίς» δεν σημαίνει «βιαστικά». Η υπομονή είναι μέρος της αγάπης. Ένας έφηβος που νιώθει ότι ακούγεται, ανοίγεται· ένας έφηβος που νιώθει ότι κρίνεται, κλείνεται. Συνεπώς ο τόνος της φωνής μας μεταδίδει τόσα όσα και το περιεχόμενο των λόγων μας.
Βιβλικές αξίες που γίνονται δική τους πίστη στους εφήβους
Ο τελικός μας στόχος δεν είναι παιδιά που υπακούν επειδή φοβούνται, αλλά παιδιά που επιλέγουν το καλό επειδή το πίστεψαν. Ο ψαλμωδός ρωτά πώς κρατά ο νέος καθαρό τον δρόμο του, και απαντά: φυλάγοντας τον λόγο του Θεού. (Ψαλμοί 119:9) Επομένως η νίκη δεν έρχεται από εξωτερικό έλεγχο αλλά από εσωτερική πεποίθηση, που ποτίστηκε με τον λόγο.
Γι' αυτό αξίζει να μάθουμε τους εφήβους μας όχι μόνο τι πιστεύουν, αλλά και γιατί. Ο Πέτρος μάς καλεί να είμαστε πάντα έτοιμοι να δώσουμε λόγο για την ελπίδα μας, με πραότητα και σεβασμό. (Α' Πέτρου 3:15) Δηλαδή ένας έφηβος που ξέρει να απαντά στις ερωτήσεις των φίλων του στέκεται πολύ πιο στέρεα από έναν που απλώς ακολουθεί. Όταν η πίστη γίνει δική τους, παύει να είναι ευθραυστη.
Τέλος, ας τους βοηθήσουμε να γεμίζουν τη σκέψη τους με ό,τι είναι αληθινό και καλό, γιατί ο νους μας γίνεται αυτό που τρέφουμε. (Φιλιππησίους 4:8) Όλα αυτά δεν τα μεταδίδουμε με ηθικολογία αλλά με ζωντανό παράδειγμα και ανοιχτή καρδιά. Αντίθετα από την καταδίκη, η ελπίδα ανοίγει δρόμους. Πρακτικές ιδέες και βιβλικό υλικό για οικογένειες μπορείτε να βρείτε στο Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος.
Το θεμέλιο που αντέχει στην καταιγίδα της εφηβείας
Ο Ιησούς έκλεισε την επί του Όρους ομιλία με μια εικόνα που κάθε γονιός χρειάζεται. Δύο σπίτια, η ίδια καταιγίδα, διαφορετικό θεμέλιο. (Ματθαίος 7:24) Το σπίτι που στάθηκε δεν ήταν εκείνο που απλώς άκουσε τα λόγια, αλλά εκείνο που τα εφάρμοσε. Δηλαδή η γνώση που δεν γίνεται ζωή δεν αντέχει στην πίεση.
Η εφηβεία είναι ακριβώς αυτή η καταιγίδα: η βροχή των πειρασμών, οι άνεμοι της παρέας, τα ποτάμια των αμφιβολιών. (Ματθαίος 7:25) Επομένως το ερώτημα δεν είναι αν θα έρθει η δοκιμασία, αλλά πάνω σε ποιο θεμέλιο θα βρει χτισμένο το παιδί μας. Ένας έφηβος θεμελιωμένος στην πέτρα δεν είναι αλώβητος, αλλά είναι σταθερός.
Και αυτή η πέτρα έχει όνομα και πρόσωπο. Ο Ιησούς δεν είπε ότι δείχνει έναν δρόμο, αλλά ότι είναι ο δρόμος, η αλήθεια και η ζωή. (Ιωάννης 14:6) Συνεπώς ο πιο σημαντικός θησαυρός που μπορούμε να μεταδώσουμε δεν είναι ένα σύστημα αξιών αλλά μια ζωντανή σχέση με Αυτόν. Όλα τα υπόλοιπα πηγάζουν από εκεί, και εκεί βρίσκουν το νόημά τους.
Βασικά σημεία
- 01Οι κανόνες χωρίς λόγο και σχέση δεν κρατούν· ο έφηβος υπακούει όσο είμαστε παρόντες και ξεφεύγει μόλις λείψουμε. Στόχος είναι η πεποίθηση της καρδιάς, όχι ο φόβος.
- 02Οι βιβλικές αξίες δεν στηρίζονται στη γνώμη μας αλλά στον χαρακτήρα του Θεού· η αντικειμενική ηθική αλήθεια δίνει στις αξίες σταθερό βάρος που αντέχει στην πίεση.
- 03Μεταδίδουμε αξίες πρώτα ζώντας τες κι έπειτα μιλώντας γι' αυτές φυσικά μέσα στην καθημερινότητα, με υπομονή και ακούγοντας τις τίμιες ερωτήσεις του εφήβου.
- 04Όταν ο έφηβος ξέρει όχι μόνο τι αλλά και γιατί πιστεύει, η πίστη γίνεται δική του και αντέχει· το βαθύτερο θεμέλιο δεν είναι ένα σύστημα αξιών αλλά μια ζωντανή σχέση με τον Χριστό.