«Κι εσείς, γονείς, μην εξοργίζετε τα παιδιά σας, αλλά να τα ανατρέφετε με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου.»
Εφεσίους 6:4
Κάθεσαι στη γιορτή του σχολείου ή πάνω από το τετράδιο, και νιώθεις εκείνο το σφίξιμο: «Θέλω να τα καταφέρει εκεί που εγώ δεν τα κατάφερα.» Δεν είσαι κακός γονιός που το σκέφτεσαι. Ωστόσο, κάπου ανάμεσα στην αγάπη και στη φιλοδοξία κρύβεται μια λεπτή γραμμή. Δηλαδή η διαρκής πίεση για επιδόσεις μπορεί να περάσει στην άλλη πλευρά χωρίς καν να το καταλάβεις. Έτσι, από εκεί που νόμιζες ότι εμψυχώνεις, αρχίζεις να τσακίζεις.
Ο γνωστός ποιμένας Τζον ΜακΆρθουρ το θέτει ωμά. Όταν αναγκάζεις το παιδί σου να φτάσει σε επιδόσεις που εσύ ο ίδιος δεν έφτασες ποτέ, κινδυνεύεις να το συντρίψεις. Ωστόσο, ο ίδιος αναγνωρίζει ότι κάθε γονιός έχει το καθήκον να εμπνέει το παιδί του προς υψηλότερους στόχους. Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν θα ζητάς πολλά, αλλά πώς και για ποιον.
Πραγματικά, αξίζει να το δούμε ήρεμα μαζί. Αρχικά θα δούμε γιατί οι μη ρεαλιστικοί στόχοι εξοργίζουν το παιδί. Έπειτα τι λέει η Γραφή για την υγιή πατρική ενθάρρυνση. Τέλος, πώς να ξεχωρίσεις τις δικές σου ανεκπλήρωτες επιθυμίες από το πραγματικό καλό του παιδιού σου.
Όταν η πίεση για επιδόσεις γίνεται εξόργιση
Αρχικά, ας ξεκινήσουμε από τον πόνο που ίσως ήδη βλέπεις στο σπίτι σου. Ένα παιδί που ακούει συνέχεια «δεν είναι αρκετό» ή «κοίτα τον ξάδελφό σου» σιγά σιγά παύει να προσπαθεί από αγάπη. Αντίθετα, αρχίζει να προσπαθεί από φόβο. Και ο φόβος, αργά ή γρήγορα, μετατρέπεται σε θυμό. Αυτό ακριβώς προειδοποιεί η Γραφή τους γονείς να μην κάνουν.
Πράγματι, ο απόστολος Παύλος δίνει στους γονείς μια ξεκάθαρη εντολή να μην εξοργίζουν τα παιδιά τους (Εφεσίους 6:4). Επιπλέον, για να μην υπάρχει αμφιβολία, την επαναλαμβάνει αλλού. Εξηγεί μάλιστα και το αποτέλεσμα: τα παιδιά «μικροψυχούν», χάνουν δηλαδή το θάρρος τους (Κολοσσαείς 3:21). Έτσι, η διαρκής πίεση για επιδόσεις είναι ένας από τους σιγουρότερους τρόπους να συμβεί αυτό.
Πρόσεξε, ωστόσο, ότι ο ΜακΆρθουρ κατατάσσει την πίεση για υψηλές επιδόσεις δίπλα στην υπερπροστασία και στην ευνοιοκρατία. Είναι, δηλαδή, τρόποι που οι γονείς, χωρίς να το θέλουν, τσακίζουν το παιδί. Δεν χρειάζεται να φωνάζεις ή να χτυπάς. Αντίθετα, αρκεί να ζητάς συνεχώς επιδόσεις που το παιδί δεν μπορεί να φτάσει, και του στέλνεις το μήνυμα ότι δεν αξίζει την αγάπη σου.
Ποιανού όνειρο ζει τελικά το παιδί σου;
Εδώ βρίσκεται η πιο δύσκολη ερώτηση. Αξίζει, ωστόσο, να την κάνεις στον εαυτό σου με ειλικρίνεια. Όταν σπρώχνεις το παιδί σου προς μια καριέρα ή μια διάκριση, ποιον προσπαθείς πραγματικά να ικανοποιήσεις; Το παιδί, ή τον νεαρό σου εαυτό που δεν τα κατάφερε; Πολλοί γονείς, δηλαδή, μετατρέπουν το παιδί τους σε δεύτερη ευκαιρία για τα δικά τους χαμένα όνειρα.
Η Γραφή, ωστόσο, μας θυμίζει κάτι θεμελιώδες. Τα παιδιά δεν είναι ιδιοκτησία μας. Αντίθετα, είναι κληρονομιά και δώρο που έρχεται από τον Κύριο (Ψαλμοί 127:3). Με άλλα λόγια, δεν είσαι ιδιοκτήτης αλλά διαχειριστής. Επομένως, το παιδί σου δεν σου δόθηκε για να εκπληρώσει τη δική σου ατζέντα, αλλά για να το οδηγήσεις στο σχέδιο του Θεού.
Επιπλέον, ο Θεός έπλασε το συγκεκριμένο παιδί «φοβερά και θαυμαστά», με δικά του χαρίσματα και δικό του ρυθμό (Ψαλμοί 139:14). Όταν, λοιπόν, του επιβάλλεις προσδοκίες γονέων που αγνοούν το ποιος είναι, δεν το βελτιώνεις. Αντίθετα, πολεμάς ενάντια στον τρόπο που το έφτιαξε ο ίδιος ο Δημιουργός του.
Η υγιής ενθάρρυνση χωρίς πίεση: το πρότυπο του Παύλου
Μήπως όμως όλα αυτά σημαίνουν ότι πρέπει να αφήσεις το παιδί σου χωρίς προσδοκίες; Αντίθετα, κάθε άλλο. Η εναλλακτική στην καταπιεστική πίεση δεν είναι η αδιαφορία, αλλά η ενθάρρυνση χωρίς πίεση. Πράγματι, το καλύτερο πρότυπο γι' αυτήν μάς το δίνει ο ίδιος ο απόστολος Παύλος. Περιγράφει, δηλαδή, τη φροντίδα του για τους πιστούς ακριβώς σαν πατέρας προς τα παιδιά του (Α' Θεσσαλονικείς 2:11).
Δες, για παράδειγμα, πώς λειτουργούσε αυτή η πατρική φροντίδα. Τους προέτρεπε, τους παρηγορούσε και τους ενθάρρυνε να ζήσουν αντάξια του Θεού (Α' Θεσσαλονικείς 2:12). Πρόσεξε τη σειρά. Δεν τους σύγκρινε με άλλους ούτε τους ντρόπιαζε. Αντίθετα, τους ωθούσε προς τα πάνω, αλλά πάντοτε με παρηγοριά δίπλα στην προτροπή. Έτσι, ζητάς πολλά, αλλά στηρίζεις ακόμη περισσότερο.
Δηλαδή ο στόχος της ενθάρρυνσης δεν είναι η δική σου ικανοποίηση, αλλά η ωρίμανση του παιδιού «αξίως του Θεού». Όταν σπρώχνεις το παιδί σου προς υψηλές επιδόσεις για χάρη του Κυρίου, χτίζεις. Αντίθετα, όταν το σπρώχνεις για το δικό σου κύρος, τσακίζεις. Επομένως, η ίδια πίεση για επιδόσεις φέρνει τελείως διαφορετικό αποτέλεσμα ανάλογα με το κίνητρο.
Πίεση για επιδόσεις μέσω σύγκρισης με τα αδέλφια
Ένας ύπουλος τρόπος που η πίεση μπαίνει στο σπίτι είναι η σύγκριση. «Γιατί δεν είσαι σαν τον αδελφό σου;» Αυτή η φράση, αν και μοιάζει αθώα, είναι από τις πιο καταστροφικές που ακούει ένα παιδί. Πραγματικά, ο ΜακΆρθουρ προειδοποιεί ρητά τους γονείς να μη μετρούν την αξία του ενός παιδιού με τις επιδόσεις του άλλου.
Η Γραφή μάς δίνει εδώ μια σοφή αρχή. Ο καθένας ας εξετάζει το δικό του έργο, και τότε θα καυχιέται για τον εαυτό του και όχι σε σύγκριση με τον άλλον (Γαλάτες 6:4). Αν ισχύει αυτό για ενηλίκους, πόσο μάλλον για ένα παιδί. Έτσι, κάθε φορά που το συγκρίνεις, του στερείς τη χαρά της δικής του προόδου.
Θυμήσου, επιπλέον, ότι ο Θεός δεν κρίνει όπως κρίνουν οι άνθρωποι. Εμείς βλέπουμε τις επιδόσεις, τους βαθμούς και τα τρόπαια. Ωστόσο, ο Κύριος βλέπει την καρδιά (Α' Σαμουήλ 16:7). Επομένως, αν θες να μοιάσεις στον Πατέρα του ουρανού, μάθε να βλέπεις πρώτα τον χαρακτήρα του παιδιού σου.
Πρακτικά βήματα για να εμψυχώνεις χωρίς να τσακίζεις
Ας γίνουμε τώρα συγκεκριμένοι, γιατί η αλήθεια χωρίς πράξη μένει στα λόγια. Πρώτον, ξεκαθάρισε το κίνητρό σου. Πριν πιέσεις το παιδί σου για κάτι, ρώτησε τον εαυτό σου με ειλικρίνεια: το θέλω για το καλό του ή για τη δική μου ικανοποίηση; Αν η απάντηση είναι το δεύτερο, τότε οι μη ρεαλιστικοί στόχοι που βάζεις είναι δικό σου βάρος.
Δεύτερον, γνώρισε το πραγματικό παιδί σου, όχι το φανταστικό. Παρατήρησε πού λάμπουν τα μάτια του και ποιον ρυθμό έχει. Έπειτα όρισε προσδοκίες γονέων που ταιριάζουν σε εκείνο και όχι στο όνειρο που κουβαλάς εσύ. Δηλαδή στόχος υψηλός, ναι, αλλά πάνω στα δικά του χαρίσματα.
Τρίτον, αντικατέστησε τη σύγκριση με την ενθάρρυνση. Αντί για «κοίτα τον αδελφό σου», πες «είδα πόσο προσπάθησες σήμερα». Έτσι εμψυχώνεις την προσπάθεια, όχι μόνο τις επιδόσεις. Αν θες βοήθεια να θεμελιώσεις βιβλικά τη διαπαιδαγώγησή σου, το Ελληνικό Βιβλικό Σχολείο Λόγος προσφέρει δωρεάν μαθήματα μελέτης ειδικά για γονείς.
Τέλος, σύνδεσε κάθε στόχο με τον Θεό και όχι με το εγώ σου. Δίδαξε στο παιδί ότι ό,τι κάνει, το κάνει με όλη του την ψυχή σαν να το προσφέρει στον Κύριο (Κολοσσαείς 3:23). Έτσι, η πίεση για επιδόσεις παύει να είναι βάρος και γίνεται μια χαρούμενη απάντηση στην αγάπη του Θεού.
Βασικά σημεία
- 01Η διαρκής πίεση για επιδόσεις μετατρέπει την προσπάθεια από αγάπη σε φόβο, και ο φόβος καταλήγει σε θυμό· γι' αυτό η Γραφή προειδοποιεί τους γονείς να μην εξοργίζουν τα παιδιά τους.
- 02Δεν είσαι ιδιοκτήτης αλλά διαχειριστής του παιδιού σου· δεν σου δόθηκε για να εκπληρώσει τα δικά σου ανεκπλήρωτα όνειρα, αλλά για να το οδηγήσεις στο σχέδιο του Θεού.
- 03Η εναλλακτική στην καταπιεστική πίεση δεν είναι η αδιαφορία, αλλά η ενθάρρυνση χωρίς πίεση, όπως ο Παύλος που προέτρεπε και ταυτόχρονα παρηγορούσε σαν πατέρας.
- 04Η σύγκριση με τα αδέλφια είναι από τα πιο καταστροφικά λόγια· εμψύχωσε την προσπάθεια του κάθε παιδιού ξεχωριστά, όχι σε σύγκριση με τους άλλους.
- 05Σπρώξε το παιδί σου προς υψηλούς στόχους για χάρη του Θεού και του χαρακτήρα του, όχι για το δικό σου κύρος· το ίδιο κίνητρο αλλάζει τα πάντα.